Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν είναι έγκλημα

Ανοιχτή επιστολή

Γιώργος Καραμπάτος

πρώην Πρόεδρος Επιμελητηρίου Μεσσηνίας

Εκτελεστικός Διευθυντής Πολιτιστικού Οργανισμού «Οι Δρόμοι της Ελιάς»

Καμία γεωπολιτική σκοπιμότητα δεν μπορεί να είναι ανώτερη από το ανθρώπινο δικαίωμα, το διεθνές δίκαιο και τον πολιτισμό

Ανθρωπιστική βοήθεια σημαίνει τρόφιμα, νερό, φάρμακα, ιατρική φροντίδα, στέγη και προστασία για ανθρώπους που υποφέρουν από πόλεμο, πολιορκία ή άλλη κρίση. Δεν είναι στρατιωτική ενέργεια. Είναι πράξη υπεράσπισης της ανθρώπινης ζωής και αξιοπρέπειας.

Σύμφωνα με τις αρχές του ΟΗΕ και του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, η ανθρωπιστική βοήθεια στηρίζεται στην ανθρωπιά, την ουδετερότητα, την αμεροληψία και την ανεξαρτησία. Προσφέρεται για να ανακουφίσει τον ανθρώπινο πόνο, χωρίς διάκριση εθνικότητας, θρησκείας ή πολιτικής θέσης. Κριτήριο δεν είναι η ταυτότητα του ανθρώπου που υποφέρει, αλλά η ανάγκη του.

Γι’ αυτό και τα μέρη μιας σύγκρουσης έχουν υποχρέωση να επιτρέπουν και να διευκολύνουν τη γρήγορη και ανεμπόδιστη διέλευση ανθρωπιστικής βοήθειας προς τους αμάχους. Η πείνα, η δίψα, η έλλειψη φαρμάκων και η εγκατάλειψη τραυματιών δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως μέσα πολέμου. Το ίδιο ισχύει για γιατρούς, διασώστες, εργαζόμενους ανθρωπιστικών οργανώσεων, εθελοντές και πληρώματα αποστολών βοήθειας. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εχθροί, μαχητές ή απειλή, όταν η αποστολή τους είναι ανθρωπιστική.

Οι πρόσφατες μαρτυρίες ανθρώπων που συμμετείχαν στο Global Sumud Flotilla, με σκοπό τη μεταφορά ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα, προκαλούν βαθιά ανησυχία και ηθικό αποτροπιασμό. Η Γάζα παραμένει μια περιοχή με ασφυκτικό αποκλεισμό, κατεστραμμένες υποδομές και τεράστιες ανθρωπιστικές ανάγκες. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε πρωτοβουλία ανθρωπιστικής αλληλεγγύης οφείλει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο.

Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες και μαρτυρίες ακτιβιστών, τα σκάφη του στολίσκου αναχαιτίστηκαν στη θάλασσα και εκατοντάδες συμμετέχοντες, από δεκάδες χώρες, οδηγήθηκαν σε κράτηση. Οι καταγγελίες – επιβεβαιωμένες – κάνουν λόγο για δεμένους ανθρώπους, εξευτελιστική μεταχείριση, στέρηση νερού και τροφής, τραυματισμούς, άρνηση ιατρικής βοήθειας και άλλες μορφές κακομεταχείρισης. Η σοβαρότητα των μαρτυριών και η δημοσιοποίηση σχετικού βίντεο απαιτούν άμεση, ανεξάρτητη και διεθνή διερεύνηση.

Ιδιαίτερη οργή προκάλεσε το βίντεο του Ισραηλινού υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, στο οποίο εμφανίζεται να χλευάζει κρατούμενους ακτιβιστές, την ώρα που εκείνοι βρίσκονταν δεμένοι, γονατισμένοι ή υπό αστυνομικό έλεγχο. Η εικόνα αυτή προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και εκθέτει διεθνώς ένα κράτος που οφείλει να σέβεται τους κανόνες μεταχείρισης κρατουμένων και πολιτών τρίτων χωρών.

Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν σε οργανώσεις αλληλεγγύης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε τη μεταχείριση των ακτιβιστών «εντελώς απαράδεκτη». Η Γαλλία κάλεσε τον Ισραηλινό πρέσβη για εξηγήσεις και ζήτησε σεβασμό και ταχεία απελευθέρωση των Γάλλων πολιτών. Η Ιταλία μίλησε για απαράδεκτη μεταχείριση και ζήτησε εξηγήσεις και συγγνώμη. Η Βρετανία εξέφρασε έντονη αποστροφή για το βίντεο, ενώ η Γερμανία, μέσω του πρέσβη της στο Ισραήλ, χαρακτήρισε τη μεταχείριση «απολύτως απαράδεκτη». Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε τη συμπεριφορά του Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ απέναντι στους κρατούμενους ακτιβιστές, ζήτησε πλήρη σεβασμό του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και επιτάχυνση των διαδικασιών για την απελευθέρωση των Ελλήνων πολιτών. Ευτυχώς η επιστροφή των 19 Ελλήνων έγινε με την συνδρομή της Τουρκίας πρώτα στην Κωνσταντινούπολη και στην συνέχεια με αρκετή καθυστέρηση η ελληνική κυβέρνηση επιστροφή στο αεροδρόμιο Ελ Βενιζέλος.

Παράλληλα, οι υπουργοί Εξωτερικών οκτώ αραβικών και ισλαμικών χωρών Σαουδική Αραβία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Τουρκία, Ινδονησία και Πακιστάν καταδίκασαν τη συμπεριφορά του Ισραηλινού υπουργού ως προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Δεν είναι δυνατόν άνθρωποι που μεταφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια να αντιμετωπίζονται ως εγκληματίες. Δεν είναι δυνατόν η αλληλεγγύη να παρουσιάζεται ως απειλή. Δεν είναι δυνατόν το δικαίωμα των αμάχων στη ζωή, στην τροφή, στο νερό και στην ιατρική φροντίδα να εξαρτάται από πολιτικούς υπολογισμούς, στρατιωτικές σκοπιμότητες ή τη βούληση μιας κατοχικής δύναμης.

Και εδώ τίθεται ένα ακόμη πιο βαθύ ερώτημα, αν αυτή ήταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, η μεταχείριση απέναντι σε ξένους εθελοντές, ανθρώπους με διαβατήρια και διεθνή προβολή, τότε ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι οι συνθήκες κράτησης των 10.000 χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων – μεταξύ των οποίων γυναίκες και παιδιά – είναι ανθρώπινες; Ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι το κατοχικό κράτος του Ισραήλ τους εξασφαλίζει πρόσβαση στα νόμιμα δικαιώματά τους, στις οικογένειες, στους δικηγόρους και σε ανεξάρτητους παρατηρητές;

Στην περίπτωση της Ελλάδας υπάρχει και μια ακόμη διάσταση. Η στρατηγική και στρατιωτική σχέση της χώρας μας με το Ισραήλ οικοδομήθηκε μέσα στη γεωπολιτική πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσογείου και στην ανάγκη εξισορρόπησης της τουρκικής επιθετικότητας. Όμως η λογική «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» δεν μπορεί να αποτελεί ηθική πυξίδα μιας δημοκρατικής χώρας.

Η Ελλάδα έχει δικαίωμα και υποχρέωση να υπερασπίζεται την ασφάλειά της. Δεν έχει όμως κανέναν λόγο να σιωπά μπροστά σε πράξεις που προσβάλλουν το διεθνές δίκαιο, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον πολιτισμό. Μια στρατηγική συμμαχία μπορεί να υπηρετεί συμφέροντα ασφάλειας, αλλά δεν μπορεί να ακυρώνει την ηθική και νομική υποχρέωση σεβασμού της ανθρώπινης ζωής.

Στο πνεύμα του Αλμπέρ Καμύ, κανένας σκοπός —ούτε στρατιωτικός, ούτε γεωπολιτικός, ούτε πολιτικός— δεν μπορεί να δικαιώσει μέσα που καταστρέφουν τον άνθρωπο. Η φράση «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» μπορεί να εξηγεί πολλές σκοτεινές συμμαχίες της Ιστορίας, αλλά δεν μπορεί να τις δικαιώνει.

Σε κάθε πόλεμο, σε κάθε κρίση, σε κάθε πολιορκία, υπάρχει ένα όριο που δεν πρέπει να παραβιάζεται – ο άνθρωπος. Και ο τρόπος με τον οποίο μεταχειριζόμαστε τους αμάχους, τους κρατούμενους και εκείνους που προσπαθούν να μεταφέρουν βοήθεια στους πιο αδύναμους είναι τελικά το μέτρο του πολιτισμού μας.

Πηγές: Reuters, Associated Press, eKathimerini, Ευρωπαϊκή Επιτροπή / Reuters, δημόσιες δηλώσεις και συνεντεύξεις μελών της ανθρωπιστικής αποστολής.