2025-2035: Η κρίσιμη δεκαετία για τον Μεσσηνιακό Ελαιώνα – Η επιστήμη δείχνει τον δρόμο για το μέλλον της ελιάς

Η επόμενη δεκαετία θα καθορίσει το μέλλον της μεσσηνιακής ελαιοκαλλιέργειας. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση της επιστημονικής μελέτης με τίτλο «Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις παραγωγικές περιοχές ελαιοκαλλιέργειας της Μεσσηνίας», η οποία πραγματοποιήθηκε με ιδιαίτερα μεγάλη συμμετοχή στην αίθουσα του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας.

Παραγωγοί, εκπρόσωποι της Πολιτείας, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πανεπιστημιακοί, ερευνητές, συνεταιρισμοί, επιχειρήσεις και πολίτες έδωσαν το «παρών», επιβεβαιώνοντας πως το μέλλον του μεσσηνιακού ελαιώνα αφορά ολόκληρη την τοπική κοινωνία και οικονομία.

Η μελέτη συγχρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου, μέσω του Κέντρου Αγροδιατροφικής Επιχειρηματικότητας Μεσσηνίας (ΚΑΕΜ), που λειτουργεί υπό την εποπτεία της Αμερικανικής Γεωργικής Σχολής, σε συνεργασία με το Επιμελητήριο Μεσσηνίας και την Ένωση Μεσσηνίας.

Την επιστημονική εργασία παρουσίασαν η καθηγήτρια Κλιματολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Δρ. Χριστίνα Αναγνωστοπούλου, και ο επικεφαλής του Innovation HUB της American Farm School, Δρ. Ηλίας Κάλφας, παρουσιάζοντας τεκμηριωμένα στοιχεία για τις επιπτώσεις που θα έχει η κλιματική αλλαγή στην ελαιοκαλλιέργεια της περιοχής.

Η δεκαετία της προσαρμογής

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, η περίοδος 2025-2035 αποτελεί το κρίσιμο παράθυρο προσαρμογής για τον μεσσηνιακό ελαιώνα.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μέση θερμοκρασία θα συνεχίσει να αυξάνεται, ενώ στο δυσμενέστερο σενάριο η άνοδος μπορεί να ξεπεράσει τους 3 βαθμούς Κελσίου μέχρι τα μέσα του αιώνα, συνοδευόμενη από περισσότερους και εντονότερους καύσωνες.

Παράλληλα, οι βροχοπτώσεις αναμένεται να μειωθούν, γεγονός που θα αυξήσει σημαντικά τις ανάγκες άρδευσης, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες. Η ανθοφορία της ελιάς προβλέπεται να πραγματοποιείται έως και 20 ημέρες νωρίτερα, επηρεάζοντας την καρπόδεση και τη σταθερότητα της παραγωγής.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην αυξημένη πίεση που θα δεχθεί η καλλιέργεια από τον δάκο, το κυκλοκόνιο, την ανθράκωση και άλλους επιβλαβείς οργανισμούς, γεγονός που καθιστά αναγκαία την εφαρμογή σύγχρονων συστημάτων παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης.

Διαφορετικές προκλήσεις σε κάθε περιοχή

Η μελέτη καταδεικνύει ότι η κλιματική αλλαγή δεν θα επηρεάσει ομοιόμορφα τη Μεσσηνία.

Στις δυτικές και παραθαλάσσιες περιοχές αναμένεται μεγαλύτερη υγρασία, αυξημένος κίνδυνος μυκητολογικών ασθενειών και εντομολογικών προσβολών, ενώ στις ανατολικές και πιο ηπειρωτικές περιοχές προβλέπεται εντονότερο θερμικό στρες, μεγαλύτερη έλλειψη νερού και αυξημένοι κίνδυνοι από τις ακραίες θερμοκρασίες.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει μία ενιαία λύση για όλους τους παραγωγούς. Οι πολιτικές και οι καλλιεργητικές πρακτικές πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.

Οι προτάσεις για το αύριο

Η επιστημονική ομάδα προτείνει ολοκληρωμένες παρεμβάσεις που περιλαμβάνουν βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων, προσαρμογή των καλλιεργητικών πρακτικών, σύγχρονη φυτοπροστασία, συνεχή εκπαίδευση των παραγωγών, ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και δημιουργία μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης των κλιματικών δεδομένων.

Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη αξιοποίησης των συμπερασμάτων της μελέτης στον σχεδιασμό της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για την περίοδο 2028-2034.

Πρόταση για «Σύμφωνο για το Μέλλον του Μεσσηνιακού Ελαιώνα»

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο Γιάννης Παζιός κατέθεσε την πρόταση για τη δημιουργία ενός «Συμφώνου για το Μέλλον του Μεσσηνιακού Ελαιώνα», ενός μόνιμου πλαισίου συνεργασίας μεταξύ της Περιφέρειας Πελοποννήσου, του Παρατηρητηρίου Κλιματικής Αλλαγής, του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, του ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ και του Ινστιτούτου Ελαίας Καλαμάτας, του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας, των Αγροτικών Συνεταιρισμών, των Δήμων, των παραγωγών, της Πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών.

Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η συνεχής παρακολούθηση των εξελίξεων, η μεταφορά της επιστημονικής γνώσης στην πράξη, ο σχεδιασμός κοινών δράσεων, η αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων και η ισχυρότερη εκπροσώπηση των αναγκών της μεσσηνιακής ελαιοκαλλιέργειας.

Η ελιά είναι το μέλλον της Μεσσηνίας

Όπως επισημάνθηκε, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά επηρεάζει άμεσα την αγροτική παραγωγή, το εισόδημα των παραγωγών, την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας και τη βιωσιμότητα της υπαίθρου.

Την ίδια στιγμή, η αύξηση του κόστους παραγωγής, η έλλειψη εργατικών χεριών, το δημογραφικό πρόβλημα και η εγκατάλειψη της γης δημιουργούν ένα ακόμη πιο σύνθετο περιβάλλον για τον πρωτογενή τομέα.

Το μήνυμα της εκδήλωσης ήταν ξεκάθαρο: το 2035 δεν είναι μακριά. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν σήμερα θα καθορίσουν αν ο μεσσηνιακός ελαιώνας θα παραμείνει παραγωγικός, ανταγωνιστικός και βιώσιμος για τις επόμενες γενιές. Η επιστήμη προσφέρει πλέον τα απαραίτητα εργαλεία· αυτό που απαιτείται είναι συντονισμένη δράση, συνεργασία και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για το μέλλον της ελιάς, της υπαίθρου και της Μεσσηνίας.