Έλλειψη ορατότητας της Ιστορίας μας δυστυχώς διαφαίνεται όταν αρχαιολογικά ευρήματα από τα τείχη των αρχαίων Φαρών καλύπτονται.  Χάνεται η δυνατότητα για απευθείας επαφή με την ιστορική συνέχεια, για μάθηση και έμπνευση. Το να τα βλέπεις, να τα αγγίζεις (ή να τα παρατηρείς) εντός του χώρου όπου διαδραματίστηκαν, έχει ανεκτίμητη αξία.

Ο Συμβιβασμός με το “εφικτό” αντί για το ιδεώδες. Το επιχείρημα ότι ο δρόμος πρέπει να ανοίξει, η κυκλοφορία να αποκατασταθεί, η εκκλησία να διευκολύνει του πιστούς στο προσκύνημα τους,  όλα αυτά είναι πρακτικά ζητήματα. Αλλά όταν αυτά θέτουν ως προτεραιότητα το θάψιμο η κοινώς μπάζωμα αρχαιοτήτων, τότε μιλάμε για πολιτική επιλογή που προτάσσει την καθημερινή λειτουργία έναντι της πολιτιστικής αξίας.

Διαφαίνεται ο κίνδυνος να γίνει κανόνας και αδυναμία ή εξασφάλιση ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων εντός του οικιστικού ιστού της Καλαμάτας. Μια και ως τόπος δεν είχαμε ποτέ κάτι αντίστοιχο.

Μια μελέτη που εγκρίνεται “με τροποποιήσεις για να μην είναι φλύαρη” παραπέμπει σε υποχώρηση. Αν η “λιτή” λύση σημαίνει ότι αρκετά στοιχεία θα θάβονται για πάντα,  ή θα καταστραφούν από την υγρασία, το νερό, την πίεση του υπεδάφους, τότε η “προστασία” που επικαλείται δεν είναι πραγματική.

Αν αυτό επαναλαμβάνεται, η ιστορία μας θα γίνει μια σειρά απωλειών. Δεν είναι απλώς ότι “θα θαφτούν τα αρχαία”. Είναι ότι θα θαφτεί η συνείδηση που διασώζει το παρελθόν. Θα γίνει η απώλεια συνήθεια.

Στην Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις όπου έργα υποδομών (δρόμοι, σταθμοί μετρό, λοιπές κατασκευές) οδήγησαν σε καθυστερήσεις, επανασχεδιασμούς ή και σε απόσπαση κι επανατοποθέτηση αρχαίων, με μεγάλο κόστος ή μόνιμη αλλοίωση.

Πολλές φορές, η “κατάχωση υπό όρους” παρουσιάστηκε ως λύση “εκ των πραγμάτων”, όταν άλλες επιλογές, όπως η ανασκαφή, ανάδειξη in situ, αρχιτεκτονική λύση που ενσωματώνει τα αρχαία, δεν είχαν δυνατότητες να ανταποκριθούν λειτουργικά ή δεν υποστηρίχθηκαν επαρκώς.

Σήμερα είναι ανάγκη να απαιτηθεί πλήρης διαφάνεια για τη μελέτη διευθέτησης των αρχαιοτήτων.  Ποια αρχαία ακριβώς θα καταχωθούν, με ποιο τρόπο, ποια υλικά, ποια τεχνική, ποια παρακολούθηση (μελέτη συντήρησης, έλεγχοι μετά από χρόνια).

Να διασφαλιστεί ότι το τμήμα που θα παραμείνει στο φως θα είναι πλήρως προσβάσιμο, με κατάλληλη σήμανση, με εγκατάσταση που να επιτρέπει την εκπαιδευτική χρήση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών.

Να εξεταστεί σοβαρά αν υπάρχει εναλλακτική λύση που να διατηρεί μεγαλύτερο μέρος των ευρημάτων in situ, χωρίς συνεχή κάλυψη,  π.χ. με διαφανή προστατευτικά, υπόσκαφες διαδρομές, πλατφόρμες πάνω από τα κατάλοιπα.

Να υπάρξει ευρεία συμμετοχή της κοινωνίας (πολίτες, επιστήμονες, φορείς πολιτισμού) ώστε οι αποφάσεις να μην λαμβάνονται ως “τετελεσμένα”, όπως συνηθίζει ο δήμαρχος κύριος Βασιλόπουλος, αλλά να συζητηθούν.

Ο Δήμος Καλαμάτας και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας βρίσκονται μπροστά σε μια αμφιλεγόμενη και ανεξήγητη  ιστορική πράξη.

Είτε θα γίνουν μεθοδολογικοί συμβιβασμοί που θα αφήσουν υπολειμματική, και γενικά θαμμένη,  την ιστορία στη λήθη του χρόνου, είτε θα επιλέξουν να κρατήσουν ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά, εντός της καθημερινής ζωής της πόλης.

Όχι, δεν είναι υπερβολή να αναφερόμαστε στο “μπάζωμα” της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όταν μια απόφαση σημαίνει το θάψιμο, κυριολεκτικά,  ευρημάτων που μαρτυρούν χιλιάδες χρόνια ζωής αυτού του τόπου.

Η ιστορία δεν ζητά άδεια για να ζήσει· εμείς οφείλουμε να της την παρέχουμε.

Τις διαδικασίες που θα οδηγήσουν στη σύναψη Προγραμματική Σύμβαση για την υλοποίηση του έργου «Αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της πλατείας Υπαπαντής Δήμου Καλαμάτας» εκκινεί με επιστολή του προς την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος.

Συγκεκριμένα, στην με αριθ. Πρωτ.: 60436/08-07-2021 επιστολή του, ο Δήμαρχος αναφέρει: «Σε συνέχεια των ανωτέρω (1) και (2) σχετικών εγγράφων, ο Δήμος Καλαμάτας προέβη σε αναμόρφωση του Δημοτικού Προϋπολογισμού οικονομικού έτους 2021 με την υπ’ αρ. 96/2021 Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου Καλαμάτας (05.07.2021) και ενέγραψε δαπάνη ύψους 90.000,00 ευρώ από ίδιους πόρους (ΚΑΕ 00.6737.18), για τη σύναψη Προγραμματικής σύμβασης μεταξύ Υπουργείου Πολιτισμού, Περιφέρειας Πελοποννήσου και Δήμου Καλαμάτας, για την υλοποίηση του έργου «Αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή της Πλατείας Υπαπαντής Δήμου Καλαμάτας».

Όπως σας ενημερώσαμε με το (2) σχετικό έγγραφό μας, το υπόλοιπο ποσόν των 92.000,00 ευρώ, ώστε να καλυφθεί το σύνολο της προϋπολογισθείσας από την Υπηρεσία σας απαιτούμενης δαπάνης, ύψους 182.000,00 ευρώ, θα διατεθεί στο επόμενο οικονομικό έτος, σύμφωνα και με την σχετική εισήγηση προς το Δ.Σ., την οποία επισυνάπτουμε.

Κατόπιν αυτού και μετά από την ενημέρωση που έγινε στον Γενικό Γραμματέα του ΥΠΠΟΑ κ. Διδασκάλου, για την πρόθεση ανάληψης της δαπάνης του ανασκαφικού έργου από τον Δήμο Καλαμάτας, λόγω αδυναμίας ένταξής του ως υποέργο στο έργο «Ανάπλαση Ιστορικού Κέντρου Καλαμάτας – Γ’ φάση (Πλατεία Υπαπαντής)» με Κωδικό ΟΠΣ 5041383, παρακαλούμε για την περαιτέρω συνεργασία της Υπηρεσίας σας και την άμεση προώθηση των στοιχείων που είναι απαραίτητα για την διατύπωση του σχεδίου Προγραμματικής σύμβασης, προκειμένου να προωθηθεί στο ΥΠΠΟΑ για έγκριση.

Ευελπιστούμε στην απρόσκοπτη συνεργασία μας, για να έρθει εις πέρας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το αρχαιολογικό έργο και να είστε βέβαιοι ότι θα μας βρείτε αρωγούς στην όλη προσπάθεια».

Ο επικεφαλής του συνδυασμού “Καλαμάτα Μπροστά” Βασίλης Κοσμοπουλος, παρενέβη στην συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου για την «Ανάδειξη των αρχαιοτήτων της πλατείας του Ι.Ν.Υπαπαντής του Σωτήρος στην Καλαμάτας στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου «Ανάπλαση Ιστορικού Κέντρου Καλαμάτας –  Γ’ φάση(Πλ. Υπαπαντής)» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Πελοπόννησος 2014-2020», Π.Ε. Μεσσηνίας, Περιφέρειας Πελοποννήσου, εκπροσωπώντας τις Δημοτικές Παρατάξεις : “ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΜΠΡΟΣΤΑ”, “ΠΡΟΤΥΠΟΣ ΔΗΜΟΣ” , “ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΞΕΚΙΝΑΜΕ”, “ΑΝΟΙΚΤΟΣ ΔΗΜΟΣ ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ”, “ΚΑΛΑΜΑΤΑ ΤΟΠΟΣ ΖΩΗΣ” & “ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ”

Αναλυτικά:

Πόλη πάνω στην πόλη ο λόφος και οι πλαγιές του γύρω από το κάστρο της Καλαμάτας , καθώς τα όριά της περιορίζονταν στο χώρο που άφηναν οι χείμαρροι γύρω από αυτήν, φέρουν τα σημάδια από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Και η επιδίωξη των ανθρώπων της πόλης όπως εκφράστηκε το προηγούμενο διάστημα, είναι να αναδειχθούν και να αποτελέσουν αδιάψευστο στοιχείο της ιστορικής της συνέχειας.

Το θέμα των ανασκαφών για τον εντοπισμό των υπολειμμάτων της αρχαίας πόλης, έχει ηλικία 146 ετών. Ήταν τότε που ο σπουδαίος σχολάρχης Αθανάσιος Πετρίδης στη μνημειώδη διάλεξη που έδωσε στην Καλαμάτα («Αρχαιολογική έρευνα περί Φαρών και Καλαμών») ανέφερε ότι «εν ταις σημεριναίς Καλάμαις διεσώθησαν τινά λείψανα αρχαίων μνημείων Ελληνικών, οίον, τα εις την παρά την λεγομένην «Φραγκόλιμναν» κτήμα του κ. Εφεσίου ανακαλυφθέντα πανάρχαια ερείπια […] Και περί των ερειπίων τούτων δεν δυνάμεθα να αποφανθώμεν οριστικώς σήμερον, διότι πρέπει να γένωσι ανασκαφαί, αίτινες μέλλουσι να υποδείξωσιν έως που εξετείνοντο τα ερείπια και οποίαν οικοδομήν απετέλουν κλ.» Σε εκείνη τη διάλεξη που κυκλοφόρησε σε βιβλίο ο Πετρίδης αναφερόταν σε μια σειρά ακόμη στοιχεία, τα οποία συμπληρώθηκαν το 1901 με τα ευρήματα του τότε εφόρου αρχαιοτήτων και αργότερα καθηγητή πανεπιστημίου Ανδρέα Σκιά και καταγράφηκαν στο σημαντικό έργο του Δημήτρη Δουκάκη «Μεσσηνιακά και ιδία περί Φαρών και Καλαμάτας». Στο πέρασμα του χρόνου πολλά από τα στοιχεία αυτά καταστράφηκαν ή εξαφανίστηκαν καθώς η πόλη χτιζόταν και πάλι στο ίδιο σημείο, ενώ σε διάφορες εργασίες εντοπίστηκαν και περισυνελέγησαν ευρήματα χρονολογούμενα σε διάφορες εποχές.

Η τυχαία ανακάλυψη του μεγάλου δημοσίου οικοδομήματος το 1960 στην περιοχή που ανασκάφηκε από τον τότε έφορο αρχαιοτήτων Νίκο Γιαλούρη δημιούργησε μεγάλες ελπίδες. Ο τότε διευθυντής αρχαιοτήτων του υπουργείου Παιδείας Παπαδημητρίου έκρινε ότι «πρέπει να περιφραχθεί δια κιγκλιδώματος και να διατηρηθεί ως αρχαιολογικός χώρος το καλύτερον σωζόμενο τμήμα των τοιχών».

Οι ελπίδες αυτές διαψεύστηκαν καθώς οι αρχαιότητες βεβηλώθηκαν και μπαζώθηκαν χωρίς προφανώς επιστημονικό τρόπο, από τον εργολάβο που διαμόρφωσε την πλατεία Υπαπαντής, όπως βεβαίωσε ο ίδιος ο Νίκος Γιαλούρης απαντώντας σε καταγγελίες.

Η εκ νέου ανάπλαση της πλατείας Υπαπαντής έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της ανάδειξης των αρχαιοτήτων που εντοπίσθηκαν στο νοτιοανατολικό τμήμα της πλατείας  το 1960 και θέλουμε να ελπίζουμε ότι αυτό θα επιτευχθεί με τη δική σας θετική απόφαση, προσδοκώντας βέβαια ότι τα ευρήματα έχουν διασωθεί παρά τη βάρβαρη μεταχείρισή τους πριν από 60 χρόνια.

Αυτό αποτελεί επιδίωξη ολόκληρης της πόλης όπως εκφράστηκε με διάφορους τρόπους τον τελευταίο καιρό και κορυφώθηκε με την  198/2020 ΟΜΟΦΩΝΗ απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου στις 14/9/2020. Είναι σπουδαία υπόθεση γιατί με την ανασκαφή και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων που εντοπίσθηκαν το 1960, θα δοθεί η δυνατότητα να αποκατασταθεί η ιστορική συνέχεια της πόλης με εμφανή μνημεία σε μια πολύ μικρή απόσταση μεταξύ τους: Οι Φαρές, το κάστρο της Καλαμάτας (όπου προσδοκούμε ότι οι έρευνες θα πάνε σε μεγαλύτερη έκταση και βάθος το επόμενο χρονικό διάστημα), τα βυζαντινά μνημεία, το αρχοντικό Κορφιωτάκη και το νεότερο σύμβολο της πόλης η εκκλησία της Υπαπαντής, συμβολίζουν με εμφατικό τρόπο την εισαγωγική φράση «πόλη πάνω στην πόλη».

Πρέπει να σημειώσω ότι στην αναφερθείσα απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου τονίζεται ότι: «ο Δήμος Καλαμάτας δεσμεύεται να χρηματοδοτήσει στο μέτρο των δυνάμεων του τις ανασκαφές και να κινητοποιηθεί για την εξασφάλιση των επιπλέον απαιτουμένων πιστώσεων για την γρήγορη και ολοκληρωμένη υλοποίησή τους.»

Εξ’ άλλου η επιτευχθείσα έκπτωση 55,23% στο έργο της Ανάπλασης της Πλατείας της Υπαπαντής προϋπολογισμού 1.680.200,00 ευρώ επιτρέπει την ένταξη των εργασιών που απαιτούνται για την ανάδειξη των αρχαίων ως Υποέργο στο ίδιο πρόγραμμα της Περιφέρειας χρηματοδοτούμενο από τα εναπομείναντα μετά την έκπτωση χρήματα.

Συνέντευξη Τύπου παραχώρησε σήμερα, Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2020, ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος με θέμα την υπόθεση των αρχαίων στην περιοχή της Υπαπαντής. Μιλώντας στα τοπικά ΜΜΕ ο Δήμαρχος, μεταξύ άλλων, τόνισε ότι η Δημοτική Αρχή έχει προχωρήσει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να καταστεί δυνατή, παράλληλα με την ανάπλαση, η σωστική ανασκαφή των αρχαίων που βρίσκονται στην περιοχή της Υπαπαντής, ενώ εξέφρασε ισχυρή πολιτική βούληση προς αυτή την κατεύθυνση.

Ιδιαίτερη αναφορά υπήρξε στην καταλυτική ενημέρωση και τα νέα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συνεδρίαση του Δ.Σ. από την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας Ευαγγελία Μηλίτση – Κεχαγια και τα οποία σε σχέση με τη θέση των αρχαίων καταδεικνύουν ότι τα αρχαία δεν βρίσκονται στο χώρο της πλατείας αλλά κάτω από το ρείθρο του νότιου πεζοδρομίου και επί της οδού Θέμελη, καθώς κι ότι σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής και με τα ιστορικά ντοκουμέντα η ύπαρξη άλλων αρχαίων στο χώρο της πλατείας συγκεντρώνει ελάχιστες πιθανότητες, αφού ούτε και το 1960 είχαν βρεθεί στο χώρο της πλατείας από τους αρχαιοφύλακες.

ΞΕΚΑΘΑΡΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ

Ο Δήμαρχος ήταν επικριτικός για τη στάση και τη ρητορική της αντιπολίτευσης, ξεκαθαρίζοντας τη θέση τη δική του και της Δημοτικής Αρχής. Στο πλαίσιο αυτό ο κ. Βασιλόπουλος τάχθηκε υπέρ της ανάδειξης των αρχαίων που βρίσκονταν σε κατάχωση μέσω σωστικής ανασκαφής χωρίς να απειλείται η χρηματοδότηση και η τύχη του πολυπόθητου έργου της ανάπλασης, αφού έτσι κι αλλιώς σύμφωνα με τα νέα στοιχεία δεν διαφαίνεται κάποια αλληλεπίδραση του ενός από το άλλο και υπέρ της περαιτέρω διερεύνησης και εντοπισμού της θέσης των αρχαίων με τη συνέργεια και πολύτιμη συνεπικουρία της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας προκειμένου η υπόθεση να πάρει επιτέλους το δρόμο της. 

“Προχωράμε με συνέπεια, σοβαρότητα και αποφασιστικότητα», ήταν το μήνυμα που θέλησε να στείλει ο κ. Βασιλόπουλος διαβεβαιώνοντας πως και η ανάπλαση της πλατείας θα γίνει και η ανάδειξή των αρχαίων θα πάρει το δρόμο της εντός της παρούσης θητείας.

Αναλυτική ενημέρωση για τις ουσιαστικές ενέργειες που ήδη έχει προβεί η Δημοτική Αρχή, καθώς και αναφορά στις εξελίξεις που υπάρχουν σε σχέση με την υπόθεση των αρχαίων στην πλατεία Υπαπαντής, παρείχε σήμερα, Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου 2020, ο Δήμαρχος Καλαμάτας Θανάσης Βασιλόπουλος, σε εκπροσώπους κίνησης πολιτών που τον επισκέφτηκαν για πρώτη φορά στο γραφείο του.

Συγκεκριμένα ο Δήμαρχος, ενημέρωσε τους κ. Ηλία Μπιτσάνη και Βασίλη Μιχαλακέα για τις διαδικασίες που ακολουθούνται με αφορμή την ανάπλαση του Ιστορικού Κέντρου (Γ’ Φάση), που περιλαμβάνει την πλατεία Υπαπαντής, τις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει ως ορίζει ο θεσμικός του ρόλος, καθώς και για τα όσα θα ακολουθήσουν. Ο κ. Βασιλόπουλος αναφέρθηκε στην επικοινωνία που έχει με το Υπουργείο και τις αρμόδιες Υπηρεσίες, στα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη συζήτηση που υπήρξε στη συνεδρίαση της Διαπαραταξιακής (παρά το γεγονός ότι ορισμένοι επιχειρούν να την απαξιώσουν με τη στάση τους), αλλά και σε μία ακόμα πρωτοβουλία του ιδίου για γεωφυσική διασκόπηση της περιοχής.

Όπως έγινε γνωστό από τον κ. Βασιλόπουλο, έχει υπάρξει συμφωνία με τη Σχολή Μεταλλειολόγων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και άμεσα θα υπογραφεί και η σχετική Προγραμματική Σύμβαση, προκειμένου να πραγματοποιηθεί γεωφυσική διασκόπηση της πλατείας Υπαπαντής και των δρόμων πέριξ αυτής. Εφόσον από την έρευνα προκύψουν νέα στοιχεία, θα δοθεί η δυνατότητα επανεξέτασης του θέματος από τις αρμόδιες αρχαιολογικές Υπηρεσίες.  Σημειώνεται ότι σύμφωνα με την Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομίας «η ανάδειξη του πολιτιστικού πλούτου της περιοχής είναι απολύτως συμβατή με τη σκοπιμότητα του συγκεκριμένου προγράμματος της Βιώσιμης Αστικής Ανάπλασης και θα λειτουργήσει ενισχυτικά στην προβολή ενός τόσο εμβληματικού σημείου της πόλης της Καλαμάτας».

Ο Δήμαρχος σε δήλωσή του αμέσως μετά τη συνάντηση ανέφερε: «Ως Δήμος με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και ψυχραιμία αντιμετωπίζουμε όλα τα θέματα. Το ίδιο θα εξακολουθήσουμε να πράττουμε και στο μέλλον. Σήμερα κατά την επίσκεψη που δέχθηκα από εκπροσώπους κίνησης πολιτών, τους ενημέρωσα αναλυτικά για το θέμα της ανάπλασης της πλατείας Υπαπαντής αλλά και τι κινήσεις έχουμε κάνει ως Δήμος για την υπόθεση με τα αρχαία. Θα συνεχίσουμε να λειτουργούμε υπερασπιζόμενοι τα συμφέροντα του Δήμου και των δημοτών μας. Με ρεαλισμό και εφαρμόσιμες προτάσεις κι όχι με λόγια ή κινήσεις εντυπωσιασμού».

Άρθρο του Δημήτρη Οικονομάκου

Το τελευταίο διάστημα έχει ξεκινήσει μια συζήτηση στη πόλη  που έφτασε μέχρι το Δημοτικό Συμβούλιο για τα αρχαία ευρήματα που βρίσκονται στη πλατεία Υπαπαντής. Αφορμή για όλα αυτά είναι ότι ξεκινάει η ανάπλαση της πλατείας Υπαπαντής μετά την ηλεκτρονική αποσφράγιση των προσφορών, για την κατασκευή του έργου « ανάπλαση ιστορικού κέντρου Καλαμάτας Γ΄Φάση- πλατεία Υπαπαντής» με προϋπολογισμό 1.680.200,00 € που κατοχυρώθηκε σε εταιρεία με ποσοστό έκπτωσης 55,23%.

Το έργο χρηματοδοτείται από τον άξονα «Προστασία του περιβάλλοντος – μετάβαση σε μια οικονομία φιλική στο περιβάλλον» του Ε.Π. «Πελοπόννησος». ΕΣΠΑ (Ε.Π. ΠΕΛ/ΣΟΣ 2014-2020)

Η ανάδειξη των αρχαιοτήτων και ο τρόπος που θα έρθουν ή όχι στην επιφάνεια αποτελεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια σημείο τριβής μεταξύ οικονομικών συμφερόντων (κατασκευαστικών εταιρειών, τουριστικών επιχειρήσεων κ.α) και της τοπικής διοίκησης σε όλη την Ελλάδα . Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα αρχαία που βρίσκονται στη περιοχή του Ελληνικού στην Αττική και πιο πρόσφατα τα αρχαία στο μετρό στη Θεσσαλονίκη στη Βενιζέλου, που ουσιαστικά καταχωνιάστηκαν ή θα μεταφερθούν από εκεί για να προχωρήσει γρήγορα ένα έργο που έχει γίνει ανέκδοτο λόγω της καθυστέρησης του.

Κάτι ανάλογο σε μικρογραφία συμβαίνει εδώ. Στη περιοχή υπάρχουν αποδεδειγμένα αρχαία ευρήματα σύμφωνα με τους αρχαιολόγους και τις μαρτυρίες παλαιότερων γενεών πριν σκεπαστουν και γίνει πλατεία-πάρκινγκ. Όμως το έργο προβλέπει μόνο αναμόρφωση της πλατείας όπως ορίζει ουσιαστικά η περιφέρεια, ο δήμος  και το εργολαβικό κέρδος. Τα δημόσια έργα γίνοται άναρχα χωρίς προτεραιότητες , χωρίς σχεδιασμό με μόνο σκοπό το κέρδος των εργολάβων και τη καλυτέρευση της  βιτρίνας του τουρισμού που είναι το επίκεντρο σχεδόν όλων των συζητήσεων. Όλα αυτά σε μια  πόλη που 4 χρόνια μετά τις φονικές πλημμύρες του 2016 δεν έχει γίνει ούτε ένα έργο αντιπλημμυρικής προστασίας  και είναι απροστάτευτη από φωτιές αφού ο Ταϋγετος αλλά και ο σκουπιδότοπος της Μαραθόλακκας  δεν έχουν  τις στοιχειώδεις υποδομές πυροπροστασίας.

Οι δηλώσεις ιδιαίτερα του κ. Νίκα  που δήλωσε κυνικά πως τα αρχαία πρέπει να θαφτούν  και να τα βγάλουν οι επόμενες γενιές είναι προκλητικές για κάποιον που ήταν δήμαρχος Καλαμάτας 13 χρόνια, περιφερειάρχης τώρα και προϊστάμενος του έργου. Στο ίδιο μήκος κύματος ουσιαστικά κινήθηκαν  η  κα. Μενδώνη και ο Δήμαρχος Καλαμάτας. Ουσιαστικά απειλούν το λαό της πόλης πως αν δεν συνεχιστεί το έργο ως έχει, θα πάνε τα χρήματα σε άλλο κωδικό έργου και θα χαθεί η ανάπλαση της πλατείας. Δεν δέχονται να αλλάξει ο σχεδιασμός γιατί η ανασκαφή των αρχαιοτήτων θα καθυστερήσει τα έργα και θα προκαλέσει προβλήματα στο τουρισμό , ιδιαίτερα το θρησκευτικό!!!

Εξίσου υποκριτικές είναι οι φωνές στελεχών του Συριζα αλλά και πρώην δημάρχων ή δημοτικών συμβούλων που τώρα θυμήθηκαν τα αρχαία ευρήματα αλλά όσο είχαν την εξουσία σφύριζάν αδιάφορα. Προσπαθούν να βρουν στοιχεία να διαφοροποιηθούν από τη ΝΔ και τη Δημοτική Αρχή  με  ανούσιες αντιπαραθέσεις  και  μεγάλα λόγια για τα αρχαία , δεν μπορούν όμως  να κρύψουν την ταύτισή τους στο πώς αντιμετωπίζουν τον πολιτισμό και την πολιτιστική μας κληρονομιά, ως αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης, ως «βιτρίνα» για το τουρισμό που προσδίδει προστιθέμενη αξία και όχι ως πηγή γνώσης για την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας και μελέτης των συνθηκών που ανέδειξαν τους αρχαίους πολιτισμούς, τις ηθικές όσο και τις αισθητικές τους αξίες.

Οι εκλεγμένοι του ΚΚΕ από τα παλαιότερα χρόνια έχουν θίξει το συγκεκριμένο ζήτημα μέσα και έξω από το ΔΣ  και για αυτό άλλωστε καταψηφίσαμε το 2018 την ανάπλαση της πλατείας. Δεν πρόκειται να μπούμε σε αντιπαραθέσεις για το «φαίνεσθαι» και σε διαγκωνισμούς διαφόρων που βρήκαν πεδίο για να λαϊκίσουν. Σταθερά ζητάμε την ανάδειξη των αρχαιοτήτων με βάση τις κατευθύνσεις των επιστημόνων (όπως αναδείχτηκαν και μέσα από το σύλλογο εκτάκτων  αρχαιολόγων )  και ζητάμε να σχεδιαστεί το έργο με βάση και τη πολιτιστική κληρονομιά της πόλης.

Άρθρο του Δημήτρη Οικονομάκου

Δημοτικός Συμβουλός Καλαμάτας με τη Λαϊκή Συσπείρωση

Να γίνει επαναπροσέγγιση του θέματος της ανάδειξης των αρχαίων της Υπαπαντής, βάσει των νέων προϋποθέσεων που δημιουργεί η ανάπλασης της πλατείας, ζητά με παρέμβασή του ο Περιφερειακός Σύμβουλος Πελοποννήσου Άγγελος Χρονάς.

Αναλυτικά στην παρέμβασή του ο κ. Χρονάς αναφέρει τα εξής: «Ενώνω και εγώ τη φωνή μου και στηρίζω όλους όσοι ζητούν με αφορμή την ανάπλαση της πλατείας της Υπαπαντής να έρθουν στο φως και να αναδειχθούν οι αρχαιότητες που κρύβονται κάτω από την πλατεία.

Θεωρώ πως το θέμα πρέπει να επανεξεταστεί και να γίνει μία διαφορετική προσέγγιση από τους εμπλεκόμενους φορείς, αφού οι αρχαιότητες πρέπει να αναδεικνύονται και για να γνωρίζει ο κόσμος την ιστορία του τόπου του, αλλά και να εντάσσονται στο τουριστικό απόθεμα της περιοχής που τα διαθέτει.

Δεν μπορεί να μένουν τα αρχαία ενταφιασμένα, γιατί με τον τρόπο αυτό αγνοείται η ύπαρξή τους και δεν έχουν καμία αξία. Είναι κατανοητή και σεβαστή η άποψη του Υπουργείου Πολιτισμού, αφού λειτουργεί μα διαφορετικά κριτήρια και πρέπει να ιεραρχήσει τις προτεραιότητες, όσον αφορά πιθανές ανασκαφές, αλλά πιστεύω πως το έργο της ανάπλασης της πλατείας, αποτελεί μία ευκαιρία να γίνει επαναδιαπραγμάτευση του όλου θέματος. Αν δεν βρεθεί μία λύση που θα ικανοποιεί και την τοπική κοινωνία και όσους ζητούν να έρθουν στο φως τα αρχαία, η ευκαιρία θα χαθεί, αφού μετά την ολοκλήρωση της ανάπλασης δεν θα είναι εύκολη η ανασκαφή.

Κλείνοντας την παρέμβασή μου θα ήθελα να επισημάνω πως με καλή θέληση, διάλογο και χωρίς παρωπίδες, είτε επιστημονικές, είτε πολιτικές, είναι βέβαιη η λύση που θα ικανοποιεί όλες τις πλευρές και θα δίνει την δυνατότητα στην πόλη της Καλαμάτας να αναδείξει ένα ακόμα κομμάτι της ιστορίας της και να το «προσφέρει» στους επισκέπτες της.

Άλλωστε ο τόπος μας είναι ευλογημένος γιατί διαθέτει αυτήν την αρχαία ιστορία και οφείλουμε να την αναδείξουμε και διατηρήσουμε όχι κρυμμένη αλλά φέρνοντάς την στο φως.

Και θα συμφωνήσω απόλυτα με τον αρχαιολόγο Πέτρο Θέμελη που αναφέρει πως «Η χρήση των μνημείων «ζωντανεύει» και «κοινωνικοποιεί» τους αρχαιολογικούς χώρους, για να γίνει αυτό πρώτο θα πρέπει να έχουν έρθει στο φως.

Ελπίζω λοιπόν σε πνεύμα καλής θέλησης και συνεργασίας να επανεξεταστεί το όλο θέμα και να βρεθεί σύντομα η χρυσή τομή.

του Γιώργου Καραμπάτου

Εκτελ. Δ/ντής Πολιτιστικού Οργανισμού «Δρόμοι της Ελιάς»

τέως Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας

Η υπόθεση των αρχαιοτήτων της Υπαπαντής είναι μια ευκαιρία για να ξαναδούμε συνολικά την εικόνα της Καλαμάτας στο πέρασμα του χρόνου και το πως θα πρέπει να πορευτούμε στη νέα μετά κορονοϊό περίοδο.
Σ’ ότι αφορά την ανάγκη ανάδειξης των αρχαιοτήτων δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσουμε γιατί το θεωρούμε αυτονόητο, ειδικά μετά τη συλλογή πέραν των 2.000 υπογραφών δημοτών, στο πλαίσιο διαδικτυακής έρευνας, των δημόσιων δηλώσεων, επιστολών, συνεντεύξεων στα τοπικά μέσα ενημέρωσης από τοπικούς παράγοντες της αυτοδιοίκησης, της εκκλησίας και του πολιτισμού. Οφείλουμε ωστόσο να παρατηρήσουμε ότι υπάρχει πλήρης αφωνία από εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας και τους
(κυβερνητικούς) πολιτικούς της Μεσσηνίας οι οποίοι μάλλον περιμένουν να δουν που «γέρνει η ζυγαριά» ή να ακούσουν τις θέσεις της Υπουργού Πολιτισμού για να πάρουν θέση. Σε κάθε περίπτωση, μας βρίσκει απόλυτα σύμφωνους η πρόταση του κατεξοχήν επαΐοντος για το θέμα αυτό, καθηγητή Πέτρου Θέμελη (Θάρρος, 19 Αυγούστου 2020), της «Περιβαλλοντικής–Πολιτιστικής Ένωσης
Μεσσηνίας» (Ελευθερία & Θάρρος, 13 Αυγούστου 2020) και του Συλλόγου Εκτάκτων Αρχαιολόγων (Θάρρος, 21 Αυγούστου 2020), που προτείνουν συστηματική αρχαιολογική διερεύνηση και υπό αυστηρούς επιστημονικούς όρους διενέργεια των εργασιών στην πλατεία Υπαπαντής.

Επειδή όμως «ουδέν κακόν αμιγές καλού» δράττουμε την ευκαιρία για να δούμε τις κατά καιρούς αναπλάσεις στην Καλαμάτα (κεντρική πλατεία, ιστορικό κέντρο, Νέδοντα κ.α.) και κατά πόσο αυτά τα έργα επηρέασαν ή κατάφεραν να εξασφαλίσουν στην Καλαμάτα μια συντηρήσιμη ανάπτυξη.

Πολλοί έχουν αναφερθεί στην ανάγκη των αναπλάσεων αλλά εμείς θα σταθούμε στον αείμνηστο Αντώνη Τρίτση που έλεγε ότι «ανάπλαση ιστορικού κέντρου σημαίνει ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΠΟΛΗΣ για να την γνωρίσουν οι κάτοικοί της, οι διερχόμενοι, οι επισκέπτες, οι τουρίστες, οι φοιτητές, οι φίλοι της πόλης».

Συνεπώς, οι αναπλάσεις θεωρούνται έργα καθαρά αναπτυξιακά, όταν βοηθούν στη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας της πόλης, την ενίσχυση της ιστορικής συνείδησης των πολιτών και επαναλαμβανόμενης εμπειρίας για τους επισκέπτες. Με δεδομένο ότι αστικό περιβάλλον και συμπεριφορά συνδέονται άρρηκτα, σε μια πόλη δίχως ύφος διαβρώνονται με την πάροδο του χρόνου οι παραδοσιακοί κανόνες κοινωνικής διαβίωσης των κατοίκων της, με επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής τους, η πόλη παραμένει αδιάφορη για τους επισκέπτες και δεν ευνοεί τη διαμόρφωση φιλικού και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος ικανού να προσελκύσει επενδυτικό
ενδιαφέρον και κατ’ επέκταση να εξασφαλίσει συντηρήσιμη ανάπτυξη.

Στην Καλαμάτα τα τελευταία 40 χρόνια οι αναπλάσεις ξεπέρασαν κάθε λογική αφού όλοι οι δημαρχούντες έκαναν την δική τους ανάπλαση (ειδικά στην κεντρική πλατεία), ξοδεύοντας πολύτιμους αναπτυξιακούς εθνικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους για να φτιάξουν την ίδια πλατεία με διαφορετικά οικοδομικά υλικά. Και πάντα με την ίδια δικαιολογία, “…εάν δεν κάνουμε το έργο, θα μας πάρουν τα λεφτά”. Καμία όμως απάντηση δεν έχει δοθεί στα ερωτήματα, αν το έργο αυτό ήταν το πλέον σημαντικό για τις ανάγκες μας. Αν
το έργο αυτό θα πρόσθετε αξία στην πόλη. Αν το έργο αυτό θα βοηθούσε στη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας της πόλης…
Παρατηρεί κανείς ότι σε καμία από τις αναπλάσεις που έγιναν τα τελευταία 40 χρόνια –ηθελημένα ή μηδεν προβλέφθηκε η προβολή της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας της πόλης. Αλλιώς, πώς να εξηγηθεί η απαξίωση σημαντικών ιστορικών κτιρίων, η μη τοποθέτηση πινακίδων που να πληροφορούν για την ιστορία εμβληματικών κτιρίων (βιομηχανικών, αρχοντικών κ.α.) εντός του ιστού της ή οι ατυχείς επιλογές δενδροφύτευσης σε δρόμους και πλατείες, όπου έπρεπε να δεσπόζουν οι ελιές;

Συμπέρασμα -εκ του αποτελέσματος– είναι ότι και στην πόλη μας τις τελευταίες δεκαετίες (ειδικά μετά τους σεισμούς του 1986) ξεκίνησε η απαξίωση του «πολιτισμού του άστεως», με συνέπεια οτιδήποτε αστικό & βιομηχανικό να βρίσκεται στο στόχαστρο και στη λοιδορία μιας καταστροφικής ιδεολογικής αντίληψης που επικρατούσε εκείνη την εποχή, επειδή θεωρούσαν ότι ταυτιζόταν με το “μπουρζουά”. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να χαθούν σημαντικά βιομηχανικά μνημεία άρρηκτα συνδεδεμένα με την οικονομική και κοινωνική ιστορία της πόλης, όπως το Ελαιουργείο-Σαπωνοποιείο Λιναρδάκη που θα μπορούσε να αναπαλαιωθεί και να φιλοξενήσει σύγχρονες δραστηριότητες όπως του αυτές του Φεστιβάλ Χορού, αντί να κατασκευαστεί στη θέση του νέο αλλά απρόσωπο κτίριο παντελώς άσχετο με την ιστορία της με κόστος μεγαλύτερο των 14 εκατ. ευρώ. Σήμερα, για να ανταποκριθεί η Καλαμάτα στον ρόλο της και ως Μητροπολιτικό κέντρο της Μεσσηνίας, για να ισχυροποιηθεί απέναντι στον ανταγωνισμό και να γίνει μια ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ, πρέπει να συνδεθεί με το παρελθόν της και να αναδείξει τις ιδιαιτερότητές της. Η ανάδειξη των αρχαιοτήτων της Υπαπαντής, είναι ένα βήμα για να αναδειχθεί ο μακραίωνος βίος της Καλαμάτας και η ανάπλαση του Ιστορικού της Κέντρου είναι μια ευκαιρία για να συνδεθεί αυτό το μακρινό παρελθόν της πόλης με την πιο πρόσφατη ιστορία της.

Μια ιστορία που ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων (2.600-2.300 π.Χ.) και στους νεότερους χρόνους συνδέθηκε με παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα, όπως οι ξακουστές σε ολόκληρο τον πλανήτη «Ελιές Καλαμών», μοναδικό συγκριτικό της πλεονέκτημα που παραμένει αναξιοποίητο. Στους δύσκολους και χαλεπούς καιρούς μας, δεν έχουμε την πολυτέλεια να αφήνουμε τίποτα αναξιοποίητο. Είναι ώρα να πάψουμε να αναμασάμε τα ίδια και να κοπιάρουμε πολυφορεμένες ιδέες «ανάπλασης». Είναι ώρα να ακούσουμε τους επαΐοντες αρχιτέκτονες, τις ιδέες και τις προτάσεις τους και να ακολουθήσουμε τα λαμπρά παραδείγματα πόλεων που κατάφεραν με απλές ιδέες να μπουν στην διεθνή πρωτοπορία προβάλλοντας την ιστορία και τις ιδιαιτερότητές τους.

Η Καλαμάτα έχει την τύχη να είναι ξεχωριστή αρκεί να το δείξει!

Μετά την προκήρυξη του μειοδοτικού διαγωνισμού για το έργο «ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Γ’ ΦΑΣΗ (ΠΛΑΤΕΙΑ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ)» προϋπολογισμού 1.680.200,00 Ευρώ με Φ.Π.Α (1.355.000,00 ευρώ χωρίς Φ.Π.Α.) υπήρξαν στα ΜΜΕ δύο σημαντικές τοποθετήσεις . Η πρώτη χρονολογικά, από τον δημοσιογράφο-ιστορικό κο Ηλία Μπιτσάνη, στις 29/07/2020, με τίτλο ‘‘Ο κύβος ερρίφθη’’,  όπου παρουσιάζεται το ιστορικό της ύπαρξης των αρχαίων στην ευρύτερη περιοχή της Υπαπαντής.

Ακολούθησε  στις 6/08/2020  δημόσια παρέμβαση από τον πρώην δήμαρχο κο Γεώργιο Κουτσούλη, με τίτλο ‘‘Ποίοι και γιατί θάβουν οριστικά την ιστορία της πόλης των Φαρών ?’’, όπου γίνεται λόγος τόσο στην ύπαρξη της πόλεως πριν από την εποχή του Tρωϊκού πολέμου με παράθεση ιστορικών στοιχείων και παραπομπές στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια, όσο και στα αρχαιολογικά ευρήματα της ανασκαφής του 1960 που ταυτίζουν, όπως έγραφε και η εφημερίδα ‘Καθημερινή’ στις 14/8/1960, τη σημερινή πόλη με τις Ομηρικές Φαρές.

Στη συνέχεια στις 9/08/2020 ξεκίνησε μια διαδικτυακή καμπάνια για την ανάδειξη των αρχαίων και η ομάδα με τίτλο ‘Σώστε τα αρχαία της Υπαπαντής’ ,που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του κου Ηλία Μπιτσάνη, ξεπέρασε γρήγορα τα 1.700 μέλη, καταδεικνύοντας το μεγάλο ενδιαφέρον των συνδημοτών μας, για την ιστορία της πόλης μας .

Κατά τη λήψη της απόφασης για την Κατάρτιση των Όρων και Σύνταξη της Διακήρυξης για τη διενέργεια του διαγωνισμού για την Ανάθεση του έργου, ενώ έθεσα το θέμα της ανάδειξης των αρχαίων δεν επέμενα ιδιαίτερα, διότι η μελέτη του έργου είχε ήδη εγκριθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων, μετά την απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) για μετάθεση των ανασκαφών στο μέλλον και από το Δημοτικό μας Συμβούλιο με τη με αρ. 789/2018 απόφασή του. Θα ήταν προφανώς  ευτύχημα η μεγάλη αυτή κινητοποίηση να είχε γίνει πριν από τις πιο πάνω αναφερθείσες αποφάσεις, αλλά ποτέ δεν είναι αργά.

Με δεδομένα το σεβασμό στην Ιστορία της πόλης μας, την ύπαρξη αντίστοιχης Πανεπιστημιακής Έδρας στο εδώ τμήμα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, την καταλυτική παρέμβαση του σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη μας, την σύσταση-παραίνεση του έγκριτου αρχαιολόγου κου Πέτρου Θέμελη και  το μεγάλο ενδιαφέρον των συνδημοτών μας για την ανάδειξη των αρχαίων της Υπαπαντής, η Δημοτική Αρχή, στο πλαίσιο μιας ρεαλιστικής λύσης που δεν θα θέτει σε κίνδυνο τη χρηματοδότηση του έργου, οφείλει  σε συνεργασία με την τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων να επιδιώξει :

1. Την αλλαγή της απόφασης του ΚΑΣ, ώστε να γίνει εφικτή η ανασκαφή σε ένα τουλάχιστον τμήμα της Πλατείας, στο νοτιοανατολικό τμήμα αυτής.
2. Την τροποποίηση της υπάρχουσας μελέτης σύμφωνα με την προμελέτη του 2010 της εταιρείας  «Σύνθεση και Έρευνα ΕΠΕ – Γ. Αλμπάνης – Ν. Φιντικάκης », η οποία προβλέπει δάπεδο από γυαλί στο σημείο της ανάδειξης των αρχαίων.
3. Την εξασφάλιση της χρηματοδότησης της ανασκαφής.
4. Την έγκριση της τροποποίησης της μελέτης και τη χρηματοδότηση της υλοποίησής της, είτε μέσα από την τρέχουσα εργολαβία με συμπληρωματική σύμβαση, είτε με νέα εργολαβία με τα χρήματα που θα προκύψουν από την έκπτωση που θα δοθεί στον τρέχοντα διαγωνισμό.

Δηλώνουμε ότι θα είμαστε συμπαραστάτες και αρωγοί σε μία τέτοια προσπάθεια.

Η ευτυχής συγκυρία της έλευσης της αρμοδίας  Υπουργού, κας Λίνας Μενδώνη, τις επόμενες ημέρες στην πόλη μας, δεν πρέπει να περάσει ανεκμετάλλευτη.  Η Δημοτική Αρχή οφείλει, συνεπικουρούμενη από το Μητροπολίτη και το Πανεπιστήμιο,  να ενημερώσει την  κα υπουργό για το πάνδημο αυτό αίτημα, ώστε να γίνει κατανοητή η ανάγκη για την υλοποίησή του και να δοθούν από την πλευρά της οι κατάλληλες οδηγίες για τις περεταίρω ενέργειες που απαιτούνται.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΣ

Πολιτικός Μηχανικός – Δημοτικός Σύμβουλος

Επικεφαλής της Δημ. Παράταξης «Καλαμάτα Μπροστά»