Η επίδραση της αρτηριακής πίεσης στη καλή λειτουργία της καρδιάς

Αρτηριακή πίεση είναι η πίεση που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αρτηριών όταν το αίμα διέρχεται μέσα από αυτές και διακρίνεται σε συστολική και διαστολική.

Συστολική ονομάζουμε την πίεση η οποία δημιουργείται όταν το αίμα φεύγει από την καρδιά, ενώ διαστολική την πίεση που δημιουργείται όταν η καρδιά ξεκουράζεται και ξαναγεμίζει με αίμα. Την πίεση την μετράμε σε χιλιοστά της στήλης υδραργύρου (mmHg).

Σύμφωνα με την Ευρωπαική Εταιρεία Υπέρτασης, όταν η συστολική πίεση είναι μεταξύ 120-129 mmHg και/ή η διαστολική μεταξύ 80-84 mmHg είναι φυσιολογική. Όταν η συστολική πίεση είναι μεταξύ 130-139 mmHg και/ή η διαστολική μεταξύ 85-89 mmHg η αρτηριακή πίεση είναι πάλι φυσιολογική, αλλά υψηλή. Ενώ όταν η συστολική πίεση είναι πάνω από 140 mmHg και/ή η διαστολική πάνω από 90 mmHg, τότε τα άτομα αυτά έχουν υπέρταση.

Ένα γνωστό καρδιακό νόσημα το οποία σχετίζεται με την υπέρταση είναι η στεφανιαία νόσος. Αυτή είναι μια ασθένεια που προκαλείται από τη στένωση των στεφανιαίων αρτηριών, λόγω της συσσώρευσης αθηρωματικού υλικού στα τοιχώματά τους.

Οι στεφανιαίες αρτηρίες είναι πολύ σημαντικές για τη σωστή αιμάτωση του καρδιακού μυός και την τροφοδότησή του με απαραίτητα συστατικά. Επομένως μια τέτοια διαταραχή μπορεί να προκαλέσει μυοκαρδιακή ισχαιμία, δηλαδή μείωση της αιμάτωσης του καρδιακού μυός και τελικά καρδιακή ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα να μην μπορεί η καρδιά να στείλει αρκετή ποσότητα αίματος στα διάφορα μέρη του σώματος.

Οι μηχανισμοί με τους οποίους η υπέρταση μπορεί να προκαλέσει στεφανιαία νόσο είναι οι εξής:

• Αύξηση της λειτουργίας του Συμπαθητικού Νευρικού Συστήματος και του Συστήματος Ρενίνης – Αγγειοτενσίνης – Αλδοστερόνης (RAAS)
• Διαταραχές στην απελευθέρωση ή λειτουργία των αγγειοδιασταλτικών
• Αύξηση της έκφρασης των αυξητικών παραγόντων και των φλεγμονωδών κυτοκινών
• Μεταβολές στη συγκέντρωση του νατριουρητικού πεπτιδίου
• Αιμοδυναμικές Μεταβολές
• Δομικές και λειτουργικές ανωμαλίες στις αρτηρίες που αυξάνουν τη σκληρότητα του αρτηριακού τοιχώματος και προκαλούν δυσλειτουργία του ενδοθηλίου

Τα κλινικά σημεία που θα εκδηλώσει ο ασθενής  σχετίζονται με το είδος της ισχαιμίας.

Στην ασυμπτωματική ισχαιμία δεν εμφανίζονται συμπτώματα, μέχρι την εμφάνιση των επιπλοκών, οι οποίες μπορεί να είναι:

1. Οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, όπως στηθάγχη ή καρδιακή προσβολή
2. Αρρυθμίες
3. Καρδιακή ανακοπή
4. Εγκεφαλικό

Όταν όμως εμφανίζονται συμτώματα, το κύριο σύμπτωμα είναι η στηθάγχη, δηλαδή ο πόνος ή η δυσφορία που εντοπίζεται στη περιοχή πίσω από το στέρνο, ο οποίος όμως μπορεί να αντανακλά στα χέρια, στον τράχηλο, στους ώμους, στην κάτω γνάθο και στο επιγάστριο. Ο ασθενής μπορεί να χαρακτηρίσει τον πόνο ως ένα σφίξιμο, κάψιμο ή πίεση. Άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι ο ιδρώτας, η ναυτία και ο εμετός.

Το πόσο σημαντικός παράγοντας είναι η πίεση στην εμφάνιση καρδιακών νοσημάτων, αλλά και στη ζωή μας γενικά, φαίνεται και από το γεγονός ότι ακόμα μια μείωση της συστολικής πίεσης, της τάξεως των 10 mmHg , μειώνει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου κατά 17%, τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας κατά 28%, μείζονα καρδιακά συµβάµατα κατά 20%, εγκεφαλικό επεισόδιο κατά 27 % και θνησιμότητα κατά 13% . Επομένως είναι απαραίτητο να προσπαθούμε να διατηρούμε χαμηλά τα επίπεδα της πίεσης.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας της Καρδιολογίας και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας της Υπέρτασης για το 2018, απλά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε είναι:

• Περιορισμός αλατιού σε:

<5 γραμμάρια/ημέρα.

• Περιορισμός οινοπνεύματος σε:

< 14 βαθμούς/εβδομάδα για τους άντρες

<8 βαθμούς/εβδομάδα για τις γυναίκες

• Δίαιτα πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, ψάρι κ.α. και μείωση της κατανάλωσης κόκκινου κρέατος και κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά

• Απώλεια βάρους και μείωση της περιφέρειας μέσης

• Τακτική αερόβια άσκηση

• Διακοπή του καπνίσματος

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε την καμπύλη J η οποία χαρακτηρίζει τη σχέση μεταξύ στεφανιαίας νόσου και αρτηριακής πίεσης και αφορά τους χρόνια υπερτασικούς ασθενείς με αθηρωσκληριτικά αγγεία.

Βασίζεται στη θεωρία ότι θα πρέπει να υπάρχει ένα σημείο καμπής της αρτηριακής πίεσης, κάτω από το οποίο ο κίνδυνος καρδιαγγειακών επεισοδίων αυξάνεται γιατί η αρτηριακή πίεση είναι απαραίτητη για την αιμάτωση σημαντικών για τη ζωή οργάνων, όπως ο εγκέφαλος, η καρδιά και οι νεφροί. Με λίγα λόγια αν η αρτηριακή πίεση πέσει κάτω από ένα όριο, αντί να μειώνεται ο κίνδυνος για καρδιαγγειακά επεισόδια, αυτά αυξάνονται.

Μάλιστα έρευνα που έγινε σε υπερτασικούς ασθενείς με αθηρωσκληριτικά στεφανιαία αγγεία, το 2009 – 2010, όπου συμμετείχαν 45 χώρες έδειξε ότι συστολική πίεση μικρότερη από 120 mmHg και διαστολική πίεση μικρότερη από 70 mmHg αυξάνουν τον κίνδυνο να προκληθούν καρδιαγγειακές επιπλοκές, εγκεφαλικά, έμφραγμα του μυοκαρδίου και θάνατος.

Πραγματοποιήθηκαν πολλές έρευνες με αντικρουόμενα στοιχεία όσον αφορά τη σημασία, παρ’ όλα αυτά είναι κάτι που θα πρέπει να έχουμε υπόψιν.

Τέλος σχετικά με την θεραπευτική αντιμετώπιση, σύμφωνα πάντα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2018, φάρμακα τα οποία μπορεί να χορηγήσει ο γιατρός σε υπερτασικούς ασθενείς με στεφανιαία νόσο που εκδήλωσαν έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι:

• β – αποκλειστές

• αναστολείς του συστήματος ρενίνης – αγγειοτενσίνης

Ενώ σε ασθενείς με στηθάγχη:

• β – αποκλειστές

• ανταγωνιστή ασβεστίου

Άγγελος Λαρίσης

Φοιτητής του τμήματος Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλος της Επιστημονικής Εταιρείας Φοιτητών Ιατρικής Ελλάδας

Η επίδραση της αρτηριακής πίεσης στη καλή λειτουργία της καρδιάς

Άγγελος Λαρίσης

Φοιτητή του τμήματος Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και μέλους της Επιστημονικής Εταιρείας Φοιτητών Ιατρικής Ελλάδας

Ο Asbjørn Følling γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου 1888 στο Steinkjer, στη Νορβηγία.Σπούδασε χημεία στο Τρόντχαϊμ και ιατρική στο Όσλο. Κατά τη διάρκεια της ιατρικής του καριέρας, κατείχε πολλές θέσεις στο Όσλο και πραγματοποίησε πολλά ταξίδια σε όλο τον κόσμο, ακόμα και στην Αμερική όπου και συνέχισε τις σπουδές του. Από το 1953 εώς 1958 ήταν καθηγητής της Βιοχημείας στο εθνικό νοσοκομείο της Νορβηγίας, στο Όσλο.
Η πιο σημαντική του ανακάλυψη ήταν η ασθένεια που αποκαλούμε σήμερα φαινυλκετονουρία (PKU), η οποία έχει ως κύριο σύμπτωμα τη νοητική υστέρηση.

Στον οργανισμό μας υπάρχει μια ουσία που ονομάζεται φαινυλαλανίνη και τη προσλαμβάνουμε από διάφορες τροφές. Αυτή μετατρέπεται φυσιολογικά σε τυροσίνη, η οποία με τη σειρά της χρησιμοποιείται για τη παραγωγή νευροδιαβιβαστών, δηλαδή των χημικών αγγελιοφόρων του εγκεφάλου.

Όλες οι αντιδράσεις στον οργανισμό μας, όπως και η διάσπαση της φαινυλαλανίνης σε τυροσύνη, γίνονται με τη βοήθεια ενζύμων. Αυτά είναι ουσίες οι οποίες λειτουργούν ως φυσιολογικοί καταλύτες του οργανισμού και επιταxύνουν την αντίδραση.
Όταν όμως τα γονίδια, τα οποία είναι υπεύθηνα για τη παραγωγή και τη φυσιολογική λειτουργία αυτών των ενζύμων, εμφανίζουν κάποια μετάλλαξη, τότε η αντίδραση αυτή παρεμποδίζεται και εμφανίζεται η αντίστοιχη ασθένεια.

Η φαινυλκετονουρία οφείλεται κυρίως σε μετάλλαξη που επηρεάζει το ένζυμο υδροξυλάση της φαινυλαλανίνης (PAH), με αποτέλεσμα να μην μετατρέπεται η φαινυλαλανίνη σε τυροσίνη και να αυξάνεται η συγκέντρωσή της. Αυτό οδηγεί στην καταστροφή του κεντρικού νευρικού συστήματος του οργανισμού και αν δεν διαγνωστεί έγκαιρα, τα άτομα με αυτή την ασθένεια, εμφανίζουν κατα το 1ο έτος της ζωής τους νοητική υστέρηση. Επίσης αποτρέπει τη παραγωγή νευροδιαβιβαστών που είναι απαραίτητοι για τη ζωή.

Σήμερα, σε όλο τον κόσμο εφαρμόζεται προληπτικός έλεγχος των νεογνών για τη διάγνωση τέτοιων ασθενειών. Όταν τα παιδιά γεννιούνται παίρνουμε αίμα από τη πτέρνα, το εξετάζουμε και μπορούμε να δούμε αν πάσχουν από φαινυλκετονουρία. Αυτός ο έλεγχος στην Ελλάδα πραγματοποιείται στην Αθήνα, από το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού.

Χάρη στον έλεγχο αυτό, μπορούμε να εφαρμόσουμε τη κατάλληλη θεραπεία ώστε να μην εκδηλωθούν τα συμπτώματα της ασθένειας. Η αντιμετώπιση της φαινυλκετονουρίας βασίζεται στη χρήση εφ’ όρου ζωής κατάλληλου διαιτολογίου, όπου θα αποφεύγονται τροφές πλούσιες σε πρωτείνες, όπως κρέας, γάλα και αυγά ώστε να διατηρείται η φαινυλαλανίνη στον οργανισμό σε επιθυμητά επίπεδα. Επίσης σημαντική είναι η χρήση ειδικής φόρμουλας για να λαμβάνονται τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
O Asbjørn Følling κέρδισε πολλά βραβεία για το έργο του, όπως το Διεθνές Βραβείο για τη Νοητική Υστέρηση, του Ινστιτούτου Joseph P. Kennedy Junior, το 1962 και το ΜετάλλιοGunnerus, από τη Νορβηγική Βασιλική Εταιρεία των Επιστημών, το 1966, πέθανε όμως το 1973 και δεν πρόλαβε να λάβει το βραβείο Νόμπελ στην Φυσιολογία και Ιατρική. Αυτό όμως δεν έχει σημασία γιατί ανακάλυψε ότι μια μετάλλαξη μπορεί να είναι η αιτία νοητικής υστέρησης και χάρις στην έρευνά του εκατομμύρια άνθρωποι μπορούν να θεραπευτούν και να ζήσουν μια φυσιολογική ζωή.