Άκρως σημαντική και ενδιαφέρουσα για την προβολή και την ανάδειξη σε διεθνές πλέον επίπεδο του νέου Μονοπατιού Μηναγιώτικου Natura 2000 καθώς και των περιοχών του Δήμου Πύλου Νέστορος της Νότιας Μεσσηνίας που περιβάλει, είναι η απεικόνισή του στον νέο θεματικό πεζοπορικό χάρτη του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) που δημιουργήθηκε από τον οργανισμό Ανάβαση (χαρτογραφικός συνεργάτης ΕΟΤ) και εκδόθηκε από τον ΕΟΤ. Πρόκειται για εξειδικευμένο θεματικό χάρτη που απεικονίζει τα Εθνικά Μονοπάτια και τα δίκτυα μονοπατιών της Ελλάδας καθώς και τις διαδρομές του γνωστού Eurovelo,

Αξίζει να σημειωθεί ότι, το Μονοπάτι Μηναγιώτικο Natura 2000 είναι το μοναδικό τοπικό μονοπάτι του Νομού Μεσσηνίας που αποτυπώνεται στον νέο χάρτη του ΕΟΤ καθώς πληροί σειρά σημαντικών κριτηρίων (όπως εξειδικευμένη χαρτογράφηση και σύγχρονες πινακίδες υποδοχής και ενημέρωσης που χρηματοδοτήθηκαν από το Δήμο Πύλου Νέστορος), βάσει των οποίων έγινε η επιλογή παρουσίασης του στο νέο πεζοπορικό χάρτη της Ελλάδας, ο οποίος θα διανεμηθεί άμεσα σε όλο τον κόσμο μέσω των γραφείων του ΕΟΤ ανά την υφήλιο.

Παράλληλα, υπάρχει η δυνατότητα δωρεάν προμήθειας του χάρτη από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς ύστερα από σχετικό αίτημα στον εν λόγω εθνικό οργανισμό.

Έτσι, αυτή η σπουδαία θεσμική διεθνή ανάδειξη του νέου μονοπατιού θα δώσει την δυνατότητα στους λάτρεις ανά τον κόσμο του εναλλακτικού τουρισμού που επισκέπτονται την Μεσσηνία να γνωρίσουν μια νέα πράσινη πολιτιστική διαδρομή σπάνιας μεσογειακής βιοποικιλότητας που βρίσκεται σε έναν απομονωμένο γεωγραφικά θύλακα της Νότιας Μεσσηνίας.  Πρόκειται για το μοναδικό παραποτάμιο μονοπάτι Natura 2000 της Ελλάδας, μήκους 13 Km, που ξεκινάει από τον οικισμό των Κάτω Αμπελοκήπων και καταλήγει στον παραθαλάσσιο οικισμό της Φοινικούντας, διαπερνώντας την κοιλάδα του Μηναγιώτικου ποταμού.

Σε σχέση με την σπάνια βιοποικιλότητα της περιοχής, αξίζει να σημειωθεί ότι, το νότιο τμήμα του μονοπατιού διατρέχει προστατευόμενη περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000, ενώ το βόρειο, αν και εκτός Natura, συμβάλει στην ουσιαστική βελτίωση της οικολογικής συνοχής του, καθώς αποτελεί πρόσθετο καταφύγιο για σημαντικά είδη. Ανάμεσα στους σημαντικούς τύπους οικοτόπων της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ που απαντώνται στην περιοχή, μεταξύ άλλων εντοπίζονται: δάση πλατάνου (orientalis), δάση αγριελιάς και χαρουπιάς, δάση βελανιδιάς (Quercus ilex) και το μοναδικό μεσογειακό πευκοδάσος της Νότιας Μεσσηνίας. Επίσης, στην βόρεια αφετηρία του μονοπατιού βρίσκονται 3 μνημειακά δέντρα του «Δικτύου Αιωνόβιων Δέντρων Ελληνικής Επανάστασης» και μεταξύ αυτών η γηραιότερη Λυγαριά της Ελλάδας.

Έτσι, η χλωρίδα της περιοχής ευνοεί την παρουσία σημαντικών ειδών πανίδας όπως, τσακάλι, αλεπού κ.α. Παράλληλα, το μονοπάτι βρίσκεται εντός της δυτικής μεταναστευτικής διαδρομής των πτηνών στην Ελλάδα, σε μια από τις νότιες άκρες των Βαλκανίων. Ως εκ τούτου, μεταξύ άλλων, φιλοξενεί τρία σημαντικά απειλούμενα είδη μεγάλων αετών, τον Στικταετό, τον Βασιλαετό και τον Χρυσαετό.  Επίσης, σε αυτό το ευαίσθητο οικοσύστημα, κατά μήκος της παραποτάμιας διαδρομής του μονοπατιού, εντός μικρής λίμνης, απαντάται απομονωμένος μικρός πληθυσμός ενδημικής ιχθυοπανίδας.

Παράλληλα, σε σχέση με τους πολιτισμικούς πόρους της περιοχής που διαπερνά το εν λόγω παραποτάμιο μονοπάτι, αξίζει να σημειωθεί ότι, στην κοιλάδα του Μηναγιώτικου ποταμού έχουν εντοπισθεί 14 υδρόμυλοι και 1 υδροτριβή, ενώ κατά μήκος του μονοπατιού εντοπίζονται 7 από αυτούς.  Επίσης, στην περιοχή της βόρειας αφετηρίας του μονοπατιού βρίσκεται το διατηρητέο δημοτικό σχολείο Κάτω Αμπελοκήπων, που αποτέλεσε Αρχηγείο Εθνικής Αντίστασης Νότιας Μεσσηνίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1941-1944), ενώ εντός του εν λόγω οικισμού υπάρχει και ένα μεσαιωνικό οχυρό (Καμάρες).  Ακόμη κατά μήκος του μονοπατιού ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει συστοιχία εντυπωσιακών βράχων πάνω στους οποίους βρίσκονται τα ερείπια φραγκικού κάστρου του 13ου αιώνα (κάστρο Molines) και στο οποίο σύντομα θα οδηγεί το νέο Φραγκικό Μονοπάτι Πευκοδάσους του δικτύου Μεσογειακών Μονοπατιών Μηναγίων.

Επίσης, εντυπωσιάζει με την αρχιτεκτονική της μεσαιωνική ερειπωμένη εκκλησία που βρίσκεται στο μέσο της διαδρομής, ενώ στην ίδια περιοχή πρόσφατα ανακαλύφθηκε ερειπωμένη γέφυρα εποχής με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική δόμηση καθώς και εντυπωσιακός υδρόμυλος της ενετικής περιόδου. Παράλληλα, εντοπίστηκε εντυπωσιακό σπήλαιο με σταλακτίτες με αμυντική οχύρωση εισόδου και σπάνια για την περιοχή τοξοθυρίδα, ενώ μια ακόμη μεσαιωνική ερειπωμένη εκκλησία με σωζόμενες αψίδες εντοπίστηκε στην κορυφή του συμπλέγματος των βράχων του σπηλαίου.

Τέλος, ιστορικά αξίζει να αναφερθεί ότι, υδρόμυλοι του εν λόγω ποταμού αποτυπώνονται σε βενετικούς χάρτες κτηματογράφησης του 1690 (Β΄ ενετοκρατία).  Ακολούθως, σημαντική είναι η αναφορά στο Μηναγιώτικο ποτάμι από το Γάλλο φιλέλληνα Σατωμπριάν, καθώς κατά τη διαδρομή του από την Μεθώνη στην Κορώνη το 1806 καταγράφει πτυχές της ανθρωπογεωγραφίας της εν λόγω περιοχής.  Επίσης, κατά μήκος του μονοπατιού, το 1825 έλαβε χώρα η πρώτη πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Τουρκοαιγυπτίων (Μάχη Κάτω Μηναγίων) που πρόσφατα χαρακτηρίστηκε Δημόσια Εορτή Τοπικής Σημασίας με απόφαση της Προεδρίας της Δημοκρατίας, ενώ η ιστορική Γαλλική Επιστημονική Αποστολή του Μοριά στο πόρισμα των εργασιών της αναφέρεται εκτενώς στην κοιλάδα του Μηναγιώτικου ποταμού (Άνοιξη 1829).

Ξεπέρασε κάθε προσδοκία η συμμετοχή στην πρώτη πεζοπορική ξενάγηση στο Μονοπάτι Μηναγιώτικο Natura 2000 που συνδιοργανώθηκε από επτά φορείς, καθώς 100 πεζοπόροι βρέθηκαν την Κυριακή 21 Αυγούστου 2022 στην αφετηρία του μονοπατιού στον οικισμό των Κάτω Αμπελοκήπων, όπου τους καλωσόρισε ο Δήμαρχος Πύλου Νέστορος κ. Καρβέλας.

Οι πεζοπόροι κατά τη διάρκεια της πεζοπορικής διαδρομής απόλαυσαν μια μαγευτική πράσινη διαδρομή μοναδικής βιοποικιλότητας και είχαν την ευκαιρία να δουν και να ενημερωθούν για τα μοναδικά μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, όπως ένας εντυπωσιακός μεσαιωνικός υδρόμυλος, δύο μεσαιωνικές εκκλησίες, μια γέφυρα εποχής και φυσικά το εντυπωσιακό σπήλαιο σταλακτιτών στο οποίο κατέληξε η πεζοπορία.  Αξίζει να σημειωθεί ότι, στην πεζοπορική ξενάγηση, μεταξύ άλλων, συμμετείχαν, ο αντιδήμαρχος πολιτισμού του Δήμου Πύλου Νέστορος, μέλη πολιτιστικών και πολιτικών φορέων του Νομού Μεσσηνίας καθώς και επιστήμονες του Υπουργείου Πολιτισμού που εντυπωσιάστηκαν από τα ανακαλυφθέντα μνημεία, ενώ την ξενάγηση είχε αναλάβει

Μετά το τέλος της πεζοπορίας, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να γευτούν τοπικά εδέσματα στην σκιά της κληματαριάς του ιστορικού οινοκαφεπαντωπωλείου «Ελβετία» στην πλατεία του οικισμού των Κάτω Αμπελοκήπων, προσφορά των κατοίκων του οικισμού και να συζητήσουν τις περαιτέρω προοπτικές ανάπτυξης της περιοχής.

Το επόμενο ραντεβού εδόθη για το Φθινόπωρο, όπου θα γίνει η πρώτη πεζοπορική ξενάγηση στο νέο Φραγκικό Μονοπάτι Πευκοδάσους που βρίσκεται στην περιοχή των Κάτω Αμπελοκήπων και φιλοξενεί το μοναδικό πευκοδάσος της Νότιας Μεσσηνίας και το φραγκικό κάστρο Molines, ενώ είναι πλημυρισμένο με μύθους για ιππότες και πριγκίπισσες.

Τέλος, οι διοργανωτές ευχαριστούν θερμά όσους συμμετείχαν στην πεζοπορική εκδήλωση καθώς και όσους βοήθησαν για να ξεπεραστούν τα όποια προβλήματα και να ολοκληρωθεί η πεζοπορία με ασφάλεια και επιτυχία.

Στο πλαίσιο περαιτέρω έρευνας πεδίου της πράσινης κοιλάδας που διατρέχει το νέο παραποτάμιο μονοπάτι Μηναγιώτικο Natura 2000, που βρίσκεται στη Νότια Μεσσηνία και συνδέει τον οικισμό των Κάτω Αμπελοκήπων με τον παραθαλάσσιο οικισμό της Φοινικούντας, με στόχο τη διεύρυνση του μήκους της αποκλειστικής παραποτάμιας πεζοπορικής διαδρομής, εντοπίστηκε εντός της προστατευόμενης περιοχής του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000, ανάμεσα σε πυκνή βλάστηση, εντυπωσιακό σπήλαιο με σταλακτίτες,

Ακολούθως, μικρή ομάδα εθελοντών με έμπειρο ντόπιο οδηγό με μεγάλη δυσκολία καθάρισε τον περιβάλλοντα χώρο που ήταν κυριολεκτικά απροσπέλαστος, φέρνοντας στο φως σημαντικά ευρήματα και δίνοντας τη δυνατότητα στους πεζοπόρους να γνωρίσουν το άγνωστο σπήλαιο που αναβαθμίζει σημαντικά το πολιτισμικό και περιβαλλοντικό υπόβαθρο του νέου μονοπατιού.

Ειδικότερα, το σπήλαιο βρίσκεται εντός εντυπωσιακού συμπλέγματος βράχων ύψους περίπου 20 μ. με πυκνή δενδρώδης βλάστηση, ενώ η μοναδική αίθουσα του σπηλαίου έχει διαστάσεις περίπου 15 χ 6 μ.  και ύψος περίπου 10 μ. Εντός αυτής της φυσικής κοιλότητας συναντούμε διάκοσμο από ασβεστολιθικές αποθέσεις με πολύπλοκα και πολύ όμορφα συμπλέγματα, ενώ η οροφή του καλύπτεται από εντυπωσιακούς σταλακτίτες, που δυστυχώς όμως τα άκρα τους δείχνουν ότι έχουν κοπεί κατά το παρελθόν.  Επίσης, ο καθαρισμός της πυκνής βλάστησης έφερε στο φως την ύπαρξη αμυντικής οχύρωσης εισόδου δείχνοντας έτσι ότι κατά τη μεσαιωνική περίοδο το σπήλαιο αποτελούσε τόπο καταφυγής και άμυνας, ενώ μοναδική για την περιοχή είναι η μεσαιωνική τοξοθυρίδα (κάθετη σχισμή στην τοιχοποιία για την σκόπευση με τόξο ή χειροβαλλίστρα) που εντοπίστηκε δίπλα στην τοιχισμένη είσοδο του σπηλαίου.  Το σπήλαιο βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση από το ποτάμι Μηναγιώτικο (περίπου 50 μ.), ενώ πάνω από το εντυπωσιακό σύμπλεγμα βράχου του σπηλαίου εντοπίστηκε άγνωστη ερειπωμένη μεσαιωνική εκκλησία με δύο σωζόμενες ημικυκλικές αψίδες ιερού από λαξευτό πωρόλιθο.

Στη βάση αυτών, το Ινστιτούτο Πολιτισμού Μεσσηνίας θα αποστείλει άμεσα αίτημα προς τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες  για την γεωλογική και αρχαιολογική μελέτη και τεκμηρίωση του σπηλαίου καθώς και αίτημα για αρχαιολογική τεκμηρίωση των δύο μεσαιωνικών εκκλησιών και μιας μεσαιωνικής γέφυρας που έχουν εντοπισθεί συνολικά στο εν λόγω μονοπάτι.

Οι λάτρεις του εναλλακτικού τουρισμού, πεζοπόροι και ποδηλάτες, έχουν πλέον την ευκαιρία να γνωρίσουν ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα σπάνιας μεσογειακής βιοποικιλότητας, με ιδιαίτερους φυσικούς και πολιτισμικούς πόρους, που βρίσκεται σε έναν απομονωμένο γεωγραφικά θύλακα της Νότιας Μεσσηνίας.  Πρόκειται για το νέο παραποτάμιο μονοπάτι Μηναγιώτικο Natura 2000, μήκους 13 Km, που ξεκινάει από τον οικισμό των Κάτω Αμπελοκήπων (υψόμετρο 350 m) και καταλήγει στον οικισμό της Φοινικούντας, διαπερνώντας την δασώδη κοιλάδα της λεκάνης απορροής του Μηναγιώτικου ποταμού, ενώ αποτελεί το μοναδικό παραποτάμιο μονοπάτι Natura 2000 της Ελλάδας.

Σε σχέση με την σπάνια βιοποικιλότητα της περιοχής, το νότιο τμήμα του μονοπατιού διατρέχει προστατευόμενη περιοχή του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000, ενώ το βόρειο, αν και εκτός Natura, συμβάλει στην ουσιαστική βελτίωση της οικολογικής συνοχής του, καθώς αποτελεί πρόσθετο καταφύγιο για σημαντικά είδη.  Ανάμεσα στους σημαντικούς τύπους οικοτόπων της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ που  εμπεριέχονται στην περιοχή, μεταξύ άλλων είναι: δάση πλατάνου (orientalis), δάση αγριελιάς και χαρουπιάς, δάση Αριάς (Quercus ilex) και το μοναδικό μεσογειακό πευκοδάσος της Νότιας Μεσσηνίας.  Ακόμη, στην βόρεια αφετηρία του μονοπατιού βρίσκονται 3 μνημειακά δέντρα του «Δικτύου Αιωνόβιων Δέντρων Ελληνικής Επανάστασης» και μεταξύ αυτών η γηραιότερη Λυγαριά της Ελλάδας.  Έτσι, η χλωρίδα της περιοχής ευνοεί την παρουσία σημαντικών ειδών πανίδας όπως, τσακάλι, αλεπού κ.α.  Παράλληλα, το μονοπάτι βρίσκεται εντός της δυτικής μεταναστευτικής διαδρομής των πτηνών στην Ελλάδα, σε μια από τις νότιες άκρες των Βαλκανίων.  Ως εκ τούτου, μεταξύ άλλων, φιλοξενεί τρία σημαντικά απειλούμενα είδη μεγάλων αετών, τον Στικταετό (Aquila clanga), τον Βασιλαετό (Aquila heliaca) και τον Χρυσαετό (Aquila chrysaetos).  Σε σχέση με την πλούσια βιοποικιλότητα της περιοχής, αξίζει να σημειωθεί ακόμη ότι, στο στενότερο σημείο της κοίτης του Μηναγιώτικου ποταμού ο επισκέπτης μπορεί να δει μια μικρή λίμνη που φιλοξενεί μικρά ψαράκια καθώς και χέλια.  Επίσης, σε σχέση με τους φυσικούς πόρους του μονοπατιού, εντυπωσιάζει το σπήλαιο με σταλακτίτες που εντοπίστηκε πρόσφατα, ενώ μαγευτική είναι η θέα συστοιχίας βράχων πάνω στους οποίους βρίσκεται φραγκικό οχυρό του 13^ου αιώνα.

Παράλληλα, σε σχέση με τους πολιτισμικούς πόρους της περιοχής που διαπερνά το μονοπάτι, αξίζει να σημειωθεί ότι, στην κοιλάδα του Μηναγιώτικου ποταμού έχουν εντοπισθεί 13 υδρόμυλοι και 1 υδροτριβή, ενώ κατά μήκος του μονοπατιού εντοπίζονται 7 από αυτούς.  Στην περιοχή της βόρειας αφετηρίας του μονοπατιού βρίσκεται το διατηρητέο δημοτικό σχολείο Κάτω Αμπελοκήπων, που αποτέλεσε Αρχηγείο Εθνικής Αντίστασης Νότιας Μεσσηνίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1941-1944), ενώ εντός του εν λόγω οικισμού υπάρχει και ένα μεσαιωνικό οχυρό.  Ακολούθως, κατά μήκος του μονοπατιού συναντάται ο μοναδικός σωζόμενος υδρόμυλος καθώς το σύνολο των υπολοίπων υφίστανται σε ερειπωμένη μορφή.  Επίσης, εντυπωσιάζει η μεσαιωνική ερειπωμένη εκκλησία που βρίσκεται στο μέσο της διαδρομής, ενώ στην ίδια περιοχή πρόσφατα ανακαλύφθηκε ερειπωμένη γέφυρα εποχής με εντυπωσιακή λίθινη δόμηση.  Ιστορικά αξίζει να σημειωθεί ότι, υδρόμυλοι του εν λόγω ποταμού αποτυπώνονται σε βενετικούς χάρτες του 1690 (Β΄ Ενετοκρατία).  Ακολούθως, σημαντική είναι η αναφορά στο Μηναγιώτικο ποτάμι από το Γάλλο φιλέλληνα Σατωμπριάν κατά τη διαδρομή του από Μεθώνη προς Κορώνη τον Αύγουστο του 1806.  Ακόμη, κατά μήκος του μονοπατιού, το 1825 έλαβε χώρα η πρώτη πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Τουρκοαιγυπτίων (Μάχη Κάτω Μηναγίων).  Επίσης, η Γαλλική Επιστημονική Αποστολή του Μοριά στο πόρισμα των εργασιών της αναφέρεται στο Μηναγιώτικο ποτάμι (Άνοιξη 1829).

Στη βάση αυτών, ο Δήμος Πύλου Νέστορος πρόσφατα χρηματοδότησε τη χαρτογράφηση και τη δημιουργία πινακίδων υποδοχής – ενημέρωσης σε σχέση με το εν λόγω μονοπάτι, οι οποίες τοποθετήθηκαν τον προηγούμενο μήνα στις δύο αφετηρίες του μονοπατιού καθώς και σε σημεία ενδιαφέροντος κατά μήκος αυτού. Τέλος, με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Δικτύου Natura 2000 (21 Μαΐου), που φέτος συμπληρώνονται 30 χρόνια από τη θέσπιση του Δικτύου Προστατευόμενων Περιοχών Natura 2000 από την ΕΕ, το Ινστιτούτο Πολιτισμού Μεσσηνίας σε συνεργασία με την Κοινότητα Φοινικούντας του Δήμου Πύλου Νέστορος, το Δημοτικό Σχολείο, το Νηπιαγωγείο και τον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Φοινικούντας θα εορτάσουν την Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000 με δύο συμβολικές δράσεις, που αφορούν υπαίθρια έκθεση ζωγραφικής των μαθητών και των νηπίων της Φοινικούντας με θέμα την Ευρωπαϊκή Ημέρα Natura 2000 και τοποθέτηση ειδικής πινακίδας με το λογότυπο του δικτύου Natura 2000 στην γεωγραφική περιοχή όπου το μονοπάτι Μηναγιώτικο Natura 2000 εισέρχεται στην προστατευόμενη περιοχή του εν λόγω ευρωπαϊκού δικτύου.