Δε γνωρίζω σε πόσες χώρες του κόσμου η πολιτική ηγεσία αρέσκεται να σκιαμαχεί με τις τράπεζες, αλλά σίγουρα η Ελλάδα είναι μια από αυτές. Τούτο, άλλωστε, εύκολα μπορεί να το αντιληφθεί κανείς διαβάζοντας τους πηχυαίους τίτλους των εφημερίδων («Μπρα ντε φερ κυβέρνησης – τραπεζών για τα δάνεια»). Κατά πόσον, όμως, αυτή η «διένεξη» ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα; Εάν είναι πραγματική κατά πόσον συνάδει με τις αρχές της φιλελεύθερης οικονομίας; Και σε κάθε περίπτωση, οι τράπεζες σε τούτη τη χώρα λειτουργούν προς όφελος της κοινωνίας, σεβόμενες τους κανόνες του ελεύθερου ανταγωνισμού ή όχι;

Του Αργύρη Αργυριάδη

Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω

www.argiriadis.gr

Τις τελευταίες ημέρες, οι τράπεζες επανήλθαν στο προσκήνιο. Αίφνης η κυβέρνηση «αντιλήφθηκε» ότι αισχροκερδούν με τα υψηλά επιτόκια και τις υπερπρομήθειές τους. Ο Πρωθυπουργός – στο ρόλο του καλού της ιστορίας μας – ζήτησε από τις τράπεζες στο πλαίσιο μιας «ηθικής συνεννόησης» (κάτι αντίστοιχο με το αγγλοσαξωνικό «moral suasion» που για μεγάλο διάστημα κυριάρχησε ως τρόπος ρύθμισης του δυτικού πιστωτικού συστήματος), στην τρέχουσα συγκυρία αυξανόμενων επιτοκίων και ακρίβειας, να στηρίξουν τα ευάλωτα νοικοκυριά – οφειλέτες. Στο ίδιο πλαίσιο, ο Υπουργός Οικονομικών ζήτησε δημόσια από τις τράπεζες να προχωρήσουν στην ταχεία υλοποίηση ρυθμίσεων οφειλών, να αναμορφώσουν την τιμολογιακή πολιτική δανείων, καταθέσεων και προμηθειών με τρόπο που δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα επιχειρήσεις και νοικοκυριά, και να επιδείξουν ευαισθησία στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Στο ρόλο του κακού της ιστορίας μας άφησε να υπάρξουν ελεγχόμενες διαρροές στον τύπο περί υποβολής έκτακτου φόρου επί των κερδών των τραπεζών εάν δεν συμμορφωθούν. Η τελευταία απειλή, βέβαια, ανασκευάστηκε … πριν «αλέκτορα φωνήσαι»…

Πόσο βάσιμη, όμως, είναι η κυβερνητική ενόχληση; Βασιμότατη εάν δούμε τους αριθμούς. Η διαφορά μεταξύ επιτοκίων χορηγήσεων και καταθέσεων έχει διαμορφωθεί στο 4,23%, ενώ σύμφωνα με τα οικονομικά αποτελέσματα που οι ίδιες οι τράπεζες δημοσίευσαν, τα κέρδη τους από προμήθειες ανήλθαν στα 1,318 δις ευρώ, το πρώτο εννεάμηνο του 2022! Παράλληλα, οι ίδιες και οι εντολοδόχοι τους «servicers» έχουν γράψει την πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών στα παλαιότερα των υποδημάτων τους και οι σοβαρές ρυθμίσεις επιχειρηματικών δανείων περιορίζονται στα δάχτυλα ενός χεριού. Επισπεύδουν τους πλειστηριασμούς και τη μεταβίβαση απαιτήσεων στη δευτερογενή αγορά μήπως και καταφέρουν να αποφύγουν την κατάπτωση των εγγυήσεων του Ελληνικού Δημοσίου (ποσού περίπου 20 δις ευρώ), στο πλαίσιο του περιώνυμου προγράμματος  «Ηρακλής», που είναι θέμα χρόνου να εκτροχιαστεί – με ευθύνη τόσο της κυβέρνησης που το εμπνεύστηκε όσο και των ίδιων των τραπεζών που παρουσίασαν φιλόδοξα επιχειρηματικά σχέδια – ώστε ο κόπρος του Αυγεία να … περιλούσει το σύνολο των Ελλήνων φορολογουμένων. Μην λησμονούμε, επίσης, ότι κεφάλαια 45,5 δισ. ευρώ «επένδυσε» το Ελληνικό Δημόσιο στις τράπεζες, στο πλαίσιο των τριών ανακεφαλαιοποιήσεων την περασμένη δεκαετία, εκ των οποίων δυνητικά ανακτήσιμα είναι μόλις τα 5,7 δισ. ευρώ, σύμφωνα με έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου! Οι τράπεζες στην Ελλάδα – στο πλαίσιο διαχρονικής και διακομματικής δυσεξήγητης «προστασίας» –  αποδείχθηκαν βαρέλι δίχως πάτο. Και τώρα που ήρθε ο καιρός των κερδών προφανώς ποιούν τη νήσσαν επιβεβαιώνοντας το γνωστό τσιτάτο «στα κέρδη μόνοι μας, στη ζημία μαζί».

Ωστόσο, η «βάσιμη» κυβερνητική ενόχληση μπορεί να οδηγήσει σε λύση; Μπορεί να «πείσει» τις διοικήσεις των τραπεζών που ξέχασαν που οφείλουν την ύπαρξή τους; Η αλήθεια είναι ότι στο πλαίσιο των ηθικών επιχειρημάτων είναι δύσκολο να το πετύχει. Όχι μόνον διότι η δύναμη της πειθούς δύσκολα επικρατεί, αλλά κυρίως διότι η ίδια η κυβέρνηση δε διαθέτει το ηθικό πλεονέκτημα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Εύκολα μπορεί να υποστηρίξει οποιοσδήποτε καλόπιστος παρατηρητής ότι εάν η «κυβερνητική ευαισθησία» έχει αγνά (και όχι προεκλογικά) κίνητρα, τότε άμεσα θα έπρεπε να προχωρήσει στη μείωση των συντελεστών ΦΠΑ στα βασικά καταναλωτικά αγαθά. Η ακρίβεια οδήγησε τις τιμές τους στα ύψη και το κράτος απολαμβάνει υπερκέρδη βλέποντας τα έσοδα από ΦΠΑ (αναλογικός φόρος, γαρ) να αυξάνονται γεωμετρικά. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με τη διαφορά επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων υπέρ των τραπεζών. Εξάλλου, στο πλαίσιο μιας φιλελεύθερης οικονομίας η λύση στις χρηματαγορές δεν μπορεί να δίδεται με αγορανομικές διατάξεις.

Άρα, λοιπόν, η πολιτεία θα έπρεπε να παραμείνει απλός παρατηρητής; Προφανώς όχι. Απλά η λύση δεν είναι ούτε τα παρακάλια ούτε οι απειλές. Η λύση είναι οι κυβερνήσεις να αποφασίσουν να κυβερνούν και να παρεμβαίνουν στο τραπεζικό σύστημα, στο πλαίσιο των δυνατοτήτων που έχει κάθε κράτος – μέλος του ευρωπαϊκού οικονομικού χώρου. Πρώτα πρώτα, η πολιτεία πρέπει να πάψει να θεσπίζει νόμους – ευχολόγια όταν επιθυμεί να ρυθμίσει τις σχέσεις τραπεζών – πελατών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της μη τήρησης της Διαδικασίας Επίλυσης Καθυστερήσεων (Δ.Ε.Κ.) του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών της παρ. 2 του άρθρου 1 του ν. 4224/2013. Ο νόμος δεν προβλέπει ότι σε περίπτωση  μη συμμόρφωσης με τις διατάξεις του, η καταγγελία μιας δανειακής σύμβασης θα είναι άκυρη. Δεν θεσπίζει δηλαδή την ποινή ακυρότητας, παρά μόνο θεωρείται ότι συνιστά αθέτηση εποπτικής υποχρέωσης, παρέχουσα στην ΤτΕ ως ελέγχουσα αρχή, τη δυνατότητα να απαιτεί από το μη συμμορφούμενο πιστωτικό ίδρυμα τη λήψη των απαραίτητων μέτρων και να του επιβάλλει κυρώσεις. Μέχρι σήμερα δεν προκύπτει να έχουν επιβληθεί τέτοιες κυρώσεις, ενώ οι καταγγελίες συμβάσεων – δίχως τήρηση της διαδικασίας του Κώδικα – είναι χιλιάδες. Εξάλλου, η πολιτεία οφείλει να θεσπίσει την τεκμαιρόμενη συναίνεση των χρηματοδοτικών οργανισμών στο πλαίσιο της προτεινόμενης ρύθμισης από το υπολογιστικό εργαλείο του εξωδικαστικού μηχανισμού (Ν. 4738/2020). Μέχρι σήμερα, η αποδοχή της πρότασης εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των τραπεζών με αποτέλεσμα οι ρυθμίσεις να κινούνται σε ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά. Δεύτερον, η πολιτεία οφείλει να ελέγχει την τήρηση των διατάξεων του ελεύθερου ανταγωνισμού. Πόσο σύννομο είναι οι τράπεζες να έχουν ίδια σχεδόν τιμολογιακή πολιτική στο θέμα προμηθειών και αντίστοιχη στη διαφορά επιτοκίων χορηγήσεων – καταθέσεων; Ούτε μια δεν θέλησε να διαφοροποιηθεί προσφέροντας μεγαλύτερο επιτόκιο; Αλήθεια, τι έγινε με εκείνη την έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού στις συστημικές ελληνικές τράπεζες;

Το κατά πόσον έχουμε πιστωτικά ιδρύματα και όχι «εισπρακτικές εταιρίες» σε τούτη τη χώρα κρίνεται και από άλλους τομείς. Πόσους και ποιους δανειοδοτούν;  Στηρίζουν τη νεανική και γυναικεία επιχειρηματικότητα με ειδικά προγράμματα ή όχι; Υποστηρίζονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις ή περιθωριοποιούνται; Πόσοι αγρότες και συνεταιρισμοί έχουν πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα από τότε που έπαψε να υπάρχει η Αγροτική Τράπεζα; Τα ερωτήματα είναι ενδεικτικά. Στη χώρα μας, η τραπεζική πίστη έχει εξόχως ολιγοπωλιακή διάρθρωση. Τέσσερις μικρομέγαλες τράπεζες που λειτουργούν στο ίδιο πλαίσιο, μια άλλη μικρότερη που αγωνίζεται να μην κλείσει και δύο – τρεις μικρές δεν είναι δυνατόν να στηρίξουν ένα εθνικό αναπτυξιακό αφήγημα ούτε να διασφαλίσουν τους κανόνες τους ανταγωνισμού. Θα μπορούσε να το πράξει, όμως, το ίδιο το κράτος εάν αποφάσιζε να διατηρήσει μια τράπεζα (λχ την Εθνική στην οποία μέσω ΤΧΣ κατέχει το 40%) ως εθνικό τραπεζικό πυλώνα. Τότε δεν θα χρειαζόταν ο πρωθυπουργός να παρακαλεί τους τραπεζίτες να αυξήσουν τα επιτόκια καταθέσεων. Θα είχε ήδη γίνει …

του Αργύρη Αργυριάδη

Κατά κοινή ομολογία τους τελευταίους μήνες η χώρα μας επιτάχυνε το βηματισμό της για να κλείσει το ψηφιακό χάσμα που τη χωρίζει από τις σύγχρονες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ειδικά, η αντιμετώπιση της πανδημικής κρίσης που προκάλεσε ο κορωνοιός είχε ως αποτέλεσμα η Ελλάδα να αρχίζει να τρέχει… κατοστάρι. Τριψήφιοι και τετραψήφιοι τηλεφωνικοί αριθμοί ενημέρωσης του κοινού, μείωση της γραφειοκρατίας, νέες ηλεκτρονικές πλατφόρμες για εξυπηρέτηση των «ελεύθερων πολιορκημένων» (από τον κορωνοιό)  πολιτών είχαν ως αποτέλεσμα να πιστέψουμε ότι κάτι κινείται στο βαλτωμένο πεδίο της δημόσιας διοίκησης. Και όντως κάτι κινείται. Παντού πλην του τομέα της Δικαιοσύνης που παραμένει «τυφλά» πιστή στην εποχή του Γουτεμβέργιου…

Η ηλεκτρονική κατάθεση δικογράφων προβλέπεται μόνον σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Χαλκίδα. Αλλά και στα δικαστήρια αυτών των πόλεων η χορήγηση ψηφιακής υπογραφής – απαραίτητη προϋπόθεση για την ασφαλή ηλεκτρονική κατάθεση – προϋποθέτει φυσική παρουσία τόσο του δικηγόρου όσο και του αρμόδιου υπαλλήλου. Στην παρούσα συγκυρία μάλιστα – με τα δικαστήρια σχεδόν κλειστά – κάθε διαδικασία χορήγησης ψηφιακής υπογραφής έχει ανασταλεί. Τώρα που είναι πιο αναγκαία παρά ποτέ…

Σήμερα, στα δικαστήρια διενεργούνται μόνον δίκες με χαρακτήρα κατεπείγοντος. Συζητούνται αιτήματα χορήγησης προσωρινών διαταγών και πραγματοποιούνται ποινικές δίκες που εντάσσονται σε συγκεκριμένο πλαίσιο (αυτόφωρα, υποθέσεις για τις οποίες επίκειται παραγραφή κλπ). Θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν και άλλες δίκες με ασφάλεια, ώστε να μην υπάρχει lockdown της Δικαιοσύνης; Προφανώς. Θα μπορούσε να πραγματοποιούνται μέσω «τηλεδίκης» (δηλαδή χρησιμοποίησης του διαδικτύου) η «συζήτηση» των υποθέσεων της νέας τακτικής διαδικασίας. Πρόκειται για μια απλή ανάγνωση των ονομάτων των διαδίκων, που γινόταν και πριν από την έλευσης τη πανδημίας δίχως την αναγκαστική παρουσία δικηγόρων, καθόσον ο δικαστικός φάκελος είχε οριστικοποιηθεί («κλείσει») σε προγενέστερο στάδιο. Το ίδιο θα μπορούσε να γίνει και στις περιπτώσεις που οι πολίτες – διάδικοι αποφάσιζαν τη συζήτηση της υπόθεσης δίχως τη δική τους παρουσία (τούτο συμβαίνει σε πλείστες περιπτώσεις όπου το αντικείμενο εξέτασης από το δικαστή είναι αποκλειστικώς νομικό ζήτημα και δεν απαιτεί την εξέταση μαρτύρων). Τα ανωτέρω αποτελούν σήμερα τη συντριπτική πλειοψηφία των υποθέσεων που απασχολούν τα πολιτικά δικαστήρια και με μικρή μέριμνα της πολιτείας θα μπορούσαν ήδη να δικάζονται δίχως να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία δικαστών, δικηγόρων και διαδίκων.

Αντιστοίχως, με την υλοποίηση των ανωτέρω επιλογών μπορεί να διεξαχθεί άμεσα το σύνολο των δικών ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων όπου η εξέταση μαρτύρων στο ακροατήριο αποτελεί υπερσπάνια περίπτωση. Σημειωτέον ότι έναντι των τελευταίων εκκρεμούν υποθέσεις που αφορούν δημόσια έργα συνολικής αξίας 8 δις ευρώ! Ιδίως στο πλαίσιο αντιμετώπισης της πανδημικής κρίσης κάθε μέρα που χάνεται με κλειστά δικαστήρια δημιουργεί πολλαπλάσια προβλήματα στην προσπάθεια ανάκαμψης της εθνικής οικονομίας.

Συνεπώς ακόμη και σήμερα μπορούν να διεξάγονται το σύνολο σχεδόν των δικών που αιτιωδώς συνέχονται με την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής. Οι ανωτέρω ενέργειες το μόνον που απαιτούν είναι στοιχειώδη τεχνολογική μέριμνα και, ίσως σε θεσμικό επίπεδο, τροποποίηση (ακόμη και με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου) του άρθρου 8 του Ν. 3090/2002 που απαγορεύει την ολική ή μερική μετάδοση από την τηλεόραση ή το ραδιόφωνο και τη κινηματογράφηση και μαγνητοσκόπηση μιας δίκης ενώπιον ποινικού, πολιτικού ή διοικητικού δικαστηρίου.

Τον τελευταίο μήνα που τα δικαστήρια είναι σχεδόν κλειστά, οι  δικαστές – μέσω τηλεδιάσκεψης χρησιμοποιώντας εφαρμογές λογισμικού που δεν παρέχουν απόλυτη ασφάλεια (όπως το skype, το zoom κλπ)  και με δική τους αξιέπαινη πρωτοβουλία – συζητούν υποθέσεις (είναι η λεγόμενη διάσκεψη που κατά νόμον είναι μυστική) και εκδίδουν αποφάσεις. Τόσο δύσκολο είναι η πολιτεία να τους προμηθεύσει με μια ασφαλή πλατφόρμα τηλεδιασκέψεων και να τους εκπαιδεύσει στη χρήση της; Σήμερα αντίστοιχες πλατφόρμες χρησιμοποιούν στα σχολεία και στους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης. Για ποιο λόγο η Δικαιοσύνη που εν πολλοίς είναι αυτοχρηματοδοτούμενη από τους πολίτες που προσφεύγουν σε αυτή βιώνει συνθήκες «πληροφορικού χειμώνα»; Τα ποσά που εισπράττονται από το δικαστικό ένσημο, τις εισφορές ΤΑΧΔΙΚ και την εκτέλεση χρηματικών ποινών υπερεπαρκούν για να έχουμε την πιο high – tech Δικαιοσύνη της Ευρώπης.

Η πανδημική κρίση μας θύμισε κάτι σημαντικό. Η ικανότητα να ενώνουμε τις δυνάμεις μας για να δημιουργούμε κοινωνίες είναι όντως ένα βιολογικό γνώρισμα του ανθρώπινου είδους, όπως η ικανότητα να περπατάμε όρθιοι. Αυτή η έμφυτη ικανότητα – τόσο σπάνια στο ζωικό βασίλειο – επέφερε αναπόδραστα αυτό που ο εξελικτικός βιολόγος Wilson ονόμασε  ως «κοινωνική κατάκτηση της γης». Δεν είναι ο εγκέφαλός μας ή η μυϊκή δύναμη μας που μας επέτρεψαν να ηγεμονεύσουμε στον πλανήτη γη. Η ικανότητα του ανθρώπου να δημιουργεί κοινωνίες έχει μεταφερθεί στο γενετικό μας κώδικα. Η συνεπακόλουθη ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων κοινωνιών μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε τα πλέον σύνθετα και επικίνδυνα φαινόμενα, όπως οι πανδημίες. Ωστόσο, η ευρυθμία της λειτουργίας μιας οργανωμένης κοινωνίας προϋποθέτει την ικανότητα απονομής Δικαιοσύνης με αμεσότητα και αποτελεσματικότητα. Σε διαφορετική περίπτωση το κοινωνικό πλαίσιο παύει να είναι αρραγές.

Σε κάθε περίπτωση, η πανδημική κρίση σύντομα – ελπίζουμε – να τελειώσει. Ήδη συζητείται η επανέναρξη της λειτουργίας των Δικαστηρίων από το Μάιο. Ωστόσο, μια τέτοια επαναλειτουργία θα πρέπει να γίνει σταδιακά. Και σε κάθε περίπτωση ακόμη και τώρα μπορούμε να αποφύγουμε σκηνές απείρου κάλλους που μετά βεβαιότητας θα διαδραματιστούν κατά το χρόνο επαναλειτουργίας. Πολίτες να αναζητούν την πορεία των υποθέσεών τους και δικηγόρους να διαγκωνίζονται να επαναφέρουν με κλήση ματαιωθείσες υποθέσεις ή να καταθέτουν δικόγραφα τόσο για να ικανοποιήσουν τις απαιτήσεις των εντολέων τους όσο και για να επιτύχουν την είσπραξη της αμοιβής τους. Ακόμη και τώρα αυτή η κατάντια μπορεί να αποφευχθεί. Αρκεί να χορηγηθούν ψηφιακές υπογραφές στους δικηγόρους και να ενημερώνονται μέσω διαδικτύου οι πολίτες για τις υποθέσεις των δικαστηρίων που τους αφορούν και να είναι εφικτή η ψηφιακή ανάγνωση μιας δικαστικής απόφασης δυνάμει μοναδικού κωδικού. Ένας λαός που κομπορρημονεί – και δικαίως – ότι έδωσε τα φώτα του πολιτισμού στον υπόλοιπο κόσμο δεν πρέπει να λησμονεί ότι η Δικαιοσύνη είναι πάντα βασικός δείκτης του πολιτισμού και της δημοκρατικής λειτουργίας μιας χώρας …

Αργύρης Αργυριάδης

 Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω

Φορολογικού Συμβούλου & Διαπιστευμένου Διαμεσολαβητή

του Αργύρη Αργυριάδη

Η ελληνική οικονομία εξαρτάται σε μέγιστο βαθμό από την τουριστική βιομηχανία, καθόσον η τελευταία άμεσα ή έμμεσα συμβάλλει στο 20% του εθνικού ΑΕΠ. Μπορεί τούτο να αποδίδεται από αρμόδιους υπουργούς σε στρέβλωση του παραγωγικού μοντέλου ανάπτυξης της χώρας αλλά είναι γεγονός που δύσκολα μπορεί να παροραθεί και σχεδόν αδύνατο να αλλάξει βραχυπρόθεσμα. Συνεπώς, λαμβάνοντας υπόψη τη σημερινή οικονομική κρίση που προκάλεσε η πανδημία του κορωνοϊού απαιτούνται άμεσα μέτρα με ειδική στόχευση στο συγκεκριμένο τομέα της οικονομίας μας.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου του ΣΕΤΕ, το δεύτερο τρίμηνο του 2020 ουσιαστικά είναι χαμένο για τον τουρισμό όχι μόνον για τη χώρα μας αλλά σχεδόν για όλη την υφήλιο (με εξαίρεση την Κίνα που φαίνεται να ανακάμπτει στο πλαίσιο του εσωτερικού τουρισμού της). Αντίστοιχα, σχετική έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (UNWTO) υπολογίζει ότι οι επιπτώσεις του COVID 19 στο διεθνή τουρισμό μόνον με εκείνες ενός παγκόσμιου πολέμου μπορούν να συγκριθούν. Αναμένεται μείωση των διεθνών αφίξεων σε ποσοστό που φθάνει το 30% σε σχέση με εκείνες του περασμένου έτους. Το μέγεθος της πτώσης γίνεται αντιληπτό εάν αναλογιστούμε ότι, μεσούσης της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης του 2009, οι διεθνείς αφίξεις τουριστών μειώθηκαν μόλις κατά 4%! Ως απόρροια των παραπάνω εξελίξεων αναμένεται απώλεια περίπου 75 εκατομμυρίων θέσεων εργασίας σε όλον τον κόσμο.

Μπορεί η ελληνική κυβέρνηση να κάνει κάτι εγκαίρως για να αποτρέψει την πορεία προς την καταστροφή; Προφανώς, τα μέτρα που ήδη έχουν ληφθεί (κλείσιμο ξενοδοχείων, παράταση των επιδομάτων στους εποχιακά εργαζόμενους κατά δύο μήνες και επίδομα 800€ στους εργαζόμενους στις τουριστικές επιχειρήσεις δωδεκάμηνης λειτουργίας) πόρρω απέχουν από ένα συνεκτικό πλαίσιο αντιμετώπισης του προβλήματος και σε κάθε περίπτωση στερούνται αναπτυξιακού προσήμου. Αποτελούσαν αδήριτη ανάγκη την πρώτη εβδομάδα της κρίσης αλλά έπρεπε ήδη να είχαν εμπλουτιστεί.

Οι αρμόδιοι φορείς έχουν καταθέσει ένα πλαίσιο προτάσεων προς την κυβέρνηση που κινείται ευλόγως από τη μείωση του ΦΠΑ στο χώρο του τουρισμού (από την εστίαση μέχρι το τουριστικό πακέτο), την αξιοποίηση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ, την ανάπτυξη της επικοινωνιακής προβολής της χώρας, τη βελτίωση του καθεστώτος θεωρήσεων (visa) για τους τουρίστες από τη Ρωσία, την κατάργηση του τέλους διανυκτέρευσης, την μη καταβολή δόσεων στις τράπεζες καθ’ όλη τη διάρκεια του 2020, την παροχή άτοκων δανείων σε επιχειρήσεις, την επιδότηση των εργοδοτικών εισφορών κλπ. Κάποιες από τις ανωτέρω προτάσεις έπρεπε ήδη να είχαν θεσμοθετηθεί – ασχέτως κορωνοϊού –  διότι προκαλούν στρέβλωση στην αγορά και μειώνουν την ανταγωνιστικότητα (λχ το τέλος διανυκτέρευσης και ο υψηλός ΦΠΑ) του εθνικού τουριστικού προϊόντος. Συνεπώς είναι προτάσεις που έπρεπε ήδη να είχαν υλοποιηθεί και ουδόλως σχετίζονται με την ενσκήψασα πανδημία. Άλλες (λχ. η βελτίωση του καθεστώτος θεωρήσεων (visa) για τους Ρώσους τουρίστες) είναι πάγιο και επαναλαμβανόμενο αίτημα που πάλι δεν απαντάει επαρκώς στο σημερινό πρόβλημα. Προφανώς, όλα μαζί – εάν επιτέλους υπάρξει ισχυρή πολιτική βούληση – θα αμβλύνουν τις συνέπειες της κρίσης και, επιτέλους, πρέπει να εφαρμοστούν στην πράξη.

Ωστόσο, μια λύση που μπορεί να τονώσει άμεσα τη ρευστότητα των φορέων διαχείρισης της τουριστικής εμπειρίας (αεροπορικές εταιρίες, ξενοδοχεία, τουριστικά γραφεία, πράκτορες κλπ) είναι η έκδοση «τουριστικού χρηματόγραφου» με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου.  Τι μπορεί να ενσωματώνει ένα τέτοιο αξιόγραφο; Θα εκδίδεται από τον κάθε φορέα αυτοτελώς (πχ ξενοδοχείο, αεροπορική εταιρία) και θα δίδει το δικαίωμα σε όσους είχαν συνάψει κάποια τουριστική σύμβαση για την περίοδο από 1.3.2020 μέχρι 31.12.2020 έχοντας καταβάλει κάποιο ποσό ως εγγύηση, προκαταβολή, αρραβώνα, μερική ή ολική εξόφληση αντί να καταγγείλουν την ανωτέρω σύμβαση, να ικανοποιήσουν το δικαίωμα που το αξιόγραφο ενσωματώνει (πχ αεροπορική μετακίνηση, διαμονή σε ξενοδοχείο κλπ) οποιαδήποτε στιγμή μέχρι και τον Απρίλιο του 2021. Κάθε επιχείρηση θα μπορεί να προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη αξία στο αξιόγραφο που εκδίδει (πχ δυνατότητα δωρεάν upgrade την ίδια χρονική περίοδο ή έκπτωση για χρήση της υπηρεσίας οποιαδήποτε άλλη στιγμή). Η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου  θα καθησυχάσει τους υποψήφιους τουρίστες και τα μέλη του τουριστικού κυκλώματος. Επιπροσθέτως, θα προσδώσει πίστη στα ανωτέρω αξιόγραφα, τα οποία με τη σειρά τους – σε κάποιες περιπτώσεις – θα μπορούν να παρασχεθούν ως ενέχυρα είτε για προεξόφληση είτε για χορήγηση άτοκων ή χαμηλότοκων δανείων από τις τράπεζες (για παράδειγμα στην περίπτωση που εκδότης του αξιογράφου είναι ένα ξενοδοχείο και κομιστής ένας tour operator και τούμπαλιν).

Η κυβέρνηση με πρόσφατη νομοθετική παρέμβασή της (άρθρα 70 και 71 της ΠΝΠ της 13.4.2020 (ΦΕΚ Α ΄84) θέσπισε έναν ανάλογο μηχανισμό, το «πιστωτικό σημείωμα». Ωστόσο, το πιθανότερο είναι να μην τύχει πρακτικής εφαρμογής για τρεις κυρίως λόγους. Πρώτον, διότι έχοντας ως διάρκεια ανελαστικά τους 18 μήνες από την έκδοσή του δημιουργεί προβλήματα από άποψης ευρωπαϊκού δικαίου καταναλωτή, δεύτερον, γιατί ελλείπει η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (σε διάστημα 18 μηνών πολλές τουριστικές επιχειρήσεις μπορεί να έχουν πτωχεύσει και τούτο δημιουργεί ανησυχία στην αγορά) και τρίτον διότι δεν δύναται να χρησιμοποιηθεί άμεσα χρηματοοικονομικά, μεταξύ των τουριστικών επιχειρήσεων (πχ για την τραπεζική προεξόφληση της συναλλαγής).

Η ανάκαμψη που κάποια στιγμή θα έρθει και στον τουρισμό δεν θα είναι ισοκατανεμημένη ούτε γεωγραφικά ούτε μεταξύ των διαφόρων κλάδων διαχείρισης της τουριστικής εμπειρίας. Το γεγονός ότι οι βασικοί ανταγωνιστές μας στην τουριστική αγορά (Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία, Πορτογαλία και Τουρκία) βρίσκονται σε δυσμενέστερη από εμάς θέση, μας δίνει τη δυνατότητα να ελπίζουμε ότι θα σώσουμε όχι μόνον μέρος της φετινής τουριστικής σεζόν αλλά, πρωτίστως, τις ίδιες τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους σε αυτές. Ο βασικός στόχος πρέπει να είναι να αποφύγουμε σειρά πτωχεύσεων που θα οδηγήσει σε μια εκρηκτική αλυσίδα αφερεγγυότητας (domino effect) και θα υπονομεύσει συθέμελα την εθνική οικονομία.

Αργύρης Αργυριάδης

 Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω – Φορολογικού Συμβούλου & Διαπιστευμένου Διαμεσολαβητή